Naslag cv-ketels

🧮 Formules

📏 Druk en eenheden

Vuistregel: 1 meter hoogteverschil in water geeft 0,1 bar statische druk.

🔥 Hs, Hi en rendement

HR107 is 107% op de onderwaarde (Hi), niet op de bovenwaarde. Op Hs kan een ketel niet boven 100% komen.

• Hi / Hs = 0,902 voor aardgas (Kiwa, G25), afgerond 0,90. Rendement op Hi = rendement op Hs / 0,902.
• In Europa en in Gaskeur is het Hs-rendement de standaard, het Hi-rendement is de oude Nederlandse uitdrukking. Zie je 107% in een folder, lees dan Hi.
• De energie per m³ is een gemiddelde: de werkelijke waarde verschilt per gaskwaliteit.
• Condensatie begint onder het dauwpunt van het rookgas: circa 55 °C (Remeha Calenta), berekend 54 tot 56 °C bij lambda 1,2 tot 1,3. De retour moet daar onder blijven.

Voorbeeld uit de handleiding (v.13), per model verschillend. Van 30 naar 60 °C retour daalt het Hs-rendement met 13 procentpunten.

⛽ Gasgegevens

Voordruk: voorbeeld Remeha Avanta (handleiding v.13, categorie II2EK3P). Het bereik verschilt per model, lees de handleiding.

Een gewone Nederlandse woning heeft G-gas (K-groep, referentiegas G25.3) op nominaal 25 mbar. G20 op 20 mbar is H-gas: dat hoort bij ombouw en keuring, niet bij de gangbare woningsituatie.

• Referentiegassen: G25 (L-groep), G25.3 (K-groep), G20 (E-groep). Categorie II2EK3P: af fabriek afgesteld op K-gas, met ombouw of herafstelling geschikt voor E-gas (H-gas) en propaan.
• G-gas bevat ongeveer 14% stikstof. Dat brandt niet, dus er zit minder energie in een m³ dan in H-gas.
• Wobbe-index (Hs): G25 43,88 en G25.3 45,07 MJ/m³(n). Een lagere Wobbe-index geeft meer luchtovermaat: een op G25.3 afgesteld toestel (lambda 1,3, O2 5,2%) meet op G25 lambda 1,335 en O2 5,6%. Daar hoeft niets mis mee te zijn. Beoordeel met de waarden van de fabrikant.
• Intergas Kombi Kompakt meldt voordruk te laag onder 20 mbar, ATAG i-Serie eist een dynamische voordruk hoger dan 20 mbar.
• 1 m³(n) is het volume bij 0 °C (273,15 K) en 101,325 kPa. Of de m³ op de gasrekening een m³(n) is, is niet vastgesteld.
• Gasmeter, maximale capaciteit: G4 6 m³/h, G6 10 m³/h, G10 16 m³/h, G16 25 m³/h, G25 40 m³/h (Enexis). G4 is de standaard huisaansluiting.

Open punten. 25 of 30 mbar: fabrikanten en keuring noemen nominaal 25 mbar, Netbeheer Nederland noemt 30 mbar als ontwerpdruk (een huisdrukregelaar verlaagt de druk op 100-mbargebied tot 30 mbar). Bij het toestel ligt de druk in de praktijk ruwweg tussen 25 en 30 mbar. Voor de beoordeling geldt het bereik uit de handleiding van het model. Of woningen ooit naar H-gas omschakelen, is in de gebruikte bronnen niet vastgesteld: ga niet uit van een gassoort, maar vergelijk de gasgroep op het typeplaatje met de gasgroep ter plaatse (Vaillant ecoTEC plus VHR) en lees het toestelvoorschrift.

⚠️ CO en de wet

Meten: voor de werkzaamheden, op ongeveer 1,7 m hoogte en ongeveer 1 m van het toestel. De waarde op het meetinstrument is leidend. Gebruik een instrument met passende uitlezing, bij voorkeur een persoonlijke veiligheidsmeter: een rookgasmeter is voor ruimte-CO alleen indicatief.

20 ppm is de wettelijke meldgrens (Omgevingsregeling art. 5.52). 5 ppm is de grens uit het schema (BRL 6000-25) voor in bedrijf stellen.

Melden, onverwijld, aan vier partijen:

1. de bewoner of gebruiker
2. de eigenaar
3. het bevoegd gezag (de gemeente)
4. de certificerende instelling

De melding bevat minstens de gemeten concentratie en een beschrijving van de ruimte. Sinds 1 april 2026 kan de melding ook via het Digitaal Stelsel Omgevingswet. De wet (Bbl art. 6.46) is leidend: de BRL is niet helemaal eenduidig over volgorde en vorm van de melding.

Komen er bij gebruik ontoelaatbare hoeveelheden CO vrij, dan stel je het toestel buiten bedrijf en stel je het niet in bedrijf. Een toestel uit bedrijf nemen of niet in bedrijf stellen vanwege veiligheidsrisico's is voorbehouden aan een VP.

CO in het rookgas. Zonder een maximale waarde van de fabrikant geldt bij een goed afgesteld toestel:

Een fabrikantgrens is meestal strenger en gaat voor (Intergas bijvoorbeeld 160 ppm, Remeha Avanta Ace onder 250 ppm, per model verschillend). Ook hier is de op het meetinstrument aangegeven waarde leidend, dat zegt BRL 6000-25 letterlijk. Of deze grenzen luchtvrij zijn (gecorrigeerd voor zuurstofovermaat) of zoals afgelezen, zegt geen van de wettekst, BRL 6000-25 of BRL K25000 met zoveel woorden. De letterlijke tekst wijst op zoals afgelezen: geen correctiestap in het meetprotocol, en de aflezing zelf is leidend. Behandel dat als een voorzichtige conclusie, geen vaststaand feit. Zie de kaart 'CO luchtvrij (rekenmethode)'.

Let op: er is een wijziging van de meldplicht voorgenomen (melden aan het bevoegd gezag alleen als het risico niet direct is weggenomen, met vermelding van de oorzaak). Tot die in werking treedt geldt art. 6.46 zoals hierboven. Controleer de actuele tekst.

🔔 CO-melder (NEN-EN 50291)

Weergave van de norm door de Gezondheidsraad (uitgave 2010/A1:2012). De actuele EN 50291-1:2018 is niet zelf ingezien.

Een stille melder is geen bewijs dat de ruimte veilig is. Bij 30 ppm mag een melder twee uur zwijgen. NEN-EN 50291 is geen wet: de NVWA toetst melders eraan. Melders op de Nederlandse markt alarmeren pas vanaf circa 50 ppm, de gevoeligste tonen vanaf 10 ppm een waarde op het display (stand 2019). Meet zelf met je eigen instrument.

• Brandweer Nederland: koop alleen een melder met NEN-EN 50291 op de verpakking.
• Plaatsing: in de ruimte met het toestel aan het plafond, in andere ruimtes op ademhoogte (Brandweer, onderzoek 2021).
• Bij toestellen op een CLV noemt de BRL een melder binnen 2 m van de toestellen.
• BRL 6000-25: je adviseert een melder bij een open of afvoerloos toestel zonder melder en bij een CLV zonder geschiktheidsverklaring. Twijfel je aan de kwaliteit van de rookgasafvoer, adviseer dan ook nader onderzoek.
• Je adviseert en legt vast of je hebt geadviseerd (ja of nee). Plaatsen hoef je niet.

🧪 CO luchtvrij (rekenmethode)

CO luchtvrij = CO gemeten × 21 / (21 - O2)

O2 in % van het droge rookgas. In de VS rekent men met 20,9 in plaats van 21 (verschil kleiner dan 1%).

Voorbeeldgetallen, geen meetgegevens.

• Bij Testo is CO onverdund de luchtvrije waarde.
• De factor 21 / (21 - O2) is gelijk aan CO2max / CO2 (binnen 0,3%) en niet exact gelijk aan lambda: bij G25 en 4,0% O2 is de factor 1,235 en lambda 1,215.
• Ruimte-CO beoordeel je altijd zoals afgelezen. Op omgevingslucht (O2 circa 20,9%) is de formule zinloos.
• Schakel de analyser pas in nadat is vastgesteld dat er geen CO in de ruimte is (Kiwa BRL K25000, bijlage V).
• Bij een open afvoergebonden toestel meet je in de trekonderbreker voor de luchtbijmenging, anders is het monster verdund (Kiwa BRL K25000, bijlage V).
• Sonde in de kernstroom (midden van de rookgaspijp) en het meetpunt afdichten, anders verdunning met lucht. Een te hoge O2-waarde kan wijzen op een lek in het meetsysteem.

Luchtvrij is een rekenmethode, geen wettelijke beoordeling. Of de wettelijke CO-grenzen in het rookgas luchtvrij zijn of zoals afgelezen, is niet vastgesteld: de Omgevingsregeling en de schema's zeggen het niet, BRL 6000-25 zegt dat de waarde op het instrument leidend is en de gelezen handleidingen van Intergas en Remeha vermelden het niet. Gebruik de omrekening om metingen bij verschillende luchtovermaat te vergelijken. Twijfel je, vraag dan je certificerende instelling of docent.

🏷️ Toesteltypen A, B en C

Eerste letter: hoe lucht en rookgas worden geleid. Eerste cijfer: hoe de uitmonding of het afvoersysteem is opgebouwd. Laatste cijfer: waar de ventilator zit.

Een open toestel mag niet in een toilet- of badruimte staan (Bbl art. 4.135 lid 2 nieuwbouw, art. 3.75 lid 2 bestaande bouw).

Bron voor de typedefinities: CEN/TR 1749:2014. De actuele NEN-EN 1749:2020 is een indelingsschema, geen installatie- of productnorm, en is niet zelf gelezen. Nederlandse uitleg: NPR 3378-80:2023.

🔀 Aansluitwijzen C13 tot C93

C33 is niet C53. C33 ligt in hetzelfde drukgebied, C53 mag in verschillende drukgebieden uitmonden. "C33 is gescheiden door dak of gevel" is een veelgemaakte fout.

C4 is geen gedeelde schoorsteen: het is het CLV-systeem dat bij het gebouw hoort en niet bij het toestel.

CLV: vervang een toestel op een CLV alleen door exact hetzelfde type (BRL 6000-25, bijlage 5). Of een HR-toestel op een onderdruk-CLV (C4) mag, laten de bronnen niet eenduidig zien: volg de fabrikant en de les over CLV.

🏗️ Afvoer: uitmonding en montage

Uitmonding volgens het Bbl: nieuwbouw, en bij verbouw voor een nieuw geïnstalleerde afvoer (niet bij vervanging waarbij de plaats van de uitmonding niet wijzigt)

Grenst het perceel aan een openbare weg, water of groen, dan meet je tot het hart daarvan. Hinder- en verdunningsafstanden staan in NPR 3378-60 en bij de fabrikant. Ze staan hier niet.

Monteren (Rogafa, Ubbink: per fabrikant en per systeem verschillend)

• Kunststof afvoer is bedoeld voor rookgas tot maximaal 120 °C (T120).
• Niet kitten, schuimen of plakken. Steekverbindingen met afdichtring.
• Afdichtring alleen insmeren met het voorgeschreven middel, water of maximaal 1% zeepoplossing, nooit met vet, vaseline of olie.
• Materialen of fabricaten niet mengen, behalve waar de fabrikant het toestaat.
• Het Bbl geeft geen voorschriften voor afschot, beugelafstand of insteekdiepte. Volg het voorschrift van de fabrikant van het afvoersysteem en van het toestel.

Recirculatie in een concentrisch systeem: meet met gesloten mantel (tenzij het onderhoudsvoorschrift anders zegt) CO2 op het meetpunt van de verbrandingsluchttoevoer. Een goed systeem geeft de buitenluchtwaarde. Tot circa 1% CO2 is door windinvloed toelaatbaar. Veel hogere waarden wijzen op interne lekkage: nader onderzoek.

Vervangen: bij vervanging van een afvoergebonden toestel vervang je het bestaande rookgasafvoersysteem gelijktijdig. Het mag alleen blijven als het grondig is gecontroleerd en goed bleek: een resterende levensduur van minimaal 15 jaar wordt verwacht (BRL 6000-25).

📚 Normen: wat regelt wat

NPR 3378 in delen: -1 sterkte en dichtheid van gasleiding en gasinstallatie, -22 opstelling van gastoestellen, -40 CLV onderdruk, -41 half CLV onderdruk, -45 vervangen van toestellen en werken aan afvoer, -46 condenserend type C, -47 type B, -48 renovatie CLV, -60 uitmondingen, -80 toestelaanduidingen.

Opstellingsruimte: in nieuwbouw Bbl art. 4.176 en 4.177 (opstelplaats verwarmings- en warmwatertoestel), zonder vaste maten. De opstelling van gastoestellen staat in NPR 3378-22. Niet in NEN 1078 of NEN 8078.

Welke uitgave geldt: wettelijk geldt de uitgave die bijlage II van de Omgevingsregeling aanwijst, niet automatisch de nieuwste van NEN. Voorbeeld (stand september 2026): aangewezen is NEN 8757:2005, terwijl NEN 8757:2025 is uitgegeven.

🎈 Expansievat en druk

Voordruk meten: laat de installatie afkoelen en maak hem drukloos (het water kan heet zijn). Meet op het stikstofvulventiel, in onbelaste toestand (vat afgesloten van de waterzijde, dus zonder waterdruk op het membraan) en bij omgevingstemperatuur.

• Voorbeeld voordruk: hoogste punt 6 m boven het vat geeft 0,6 + 0,2 = 0,8 bar, afgerond 1,0 bar. Vuldruk dan 1,0 + 0,3 = 1,3 bar.
• Voorbeeld vat: 100 liter, Ve = 3 liter, voordruk 1,0 bar en einddruk 2,7 bar (overdruk) is P0 = 2,0 en Pe = 3,7 bar absoluut. G = 0,46 en V_bruto = (3 + 6) / 0,46 = 19,6 liter: kies het eerstvolgende vat uit de reeks van de fabrikant (bijvoorbeeld 24 liter).
• Druk loopt te snel op: te veel water of te hoge vuldruk. Het ventiel blaast onnodig af en de ketel kan in storing vallen.
• Druk valt weg: te weinig water. Het vat staat na afkoelen droog, er kunnen onderdruk en luchtproblemen ontstaan en de pomp kan cavitereren.

Voordruk en vuldruk verschillen per fabrikant en per berekening: volg de handleiding van het toestel en van het vat.

💧 Waterkwaliteit: pH-vensters

Er is geen algemeen pH-venster voor cv-water. Dit zijn voorbeelden per model, geen algemene waarden. Dezelfde pH kan goed zijn voor het ene model en te laag voor het andere: pH 7,2 is goed voor een Remeha Calenta en te laag voor een Vaillant ecoTEC plus VHR.

• Bijvullen: ATAG noemt meer dan 5% per jaar een structureel probleem, want vers water brengt zuurstof en kalk in het systeem.
• Spoelen voor het aansluiten: Remeha eist voor de Calenta Ace minimaal 3 keer de systeeminhoud.
• Volgorde: spoelen, vullen met geschikt water (radiatorkranen open), ontluchten, druk opnieuw controleren.
• Het voorschrift van de fabrikant bepaalt. Voeg zonder voorschrift geen chemische middelen toe.

🪪 Vakmanschap CO in een oogopslag

• Het Bewijs van Vakmanschap CO is persoonsgebonden en 5 jaar geldig. Wie namens een certificaathouder een toestel in bedrijf stelt, moet het hebben (minimaal VP-niveau).
• Na het slagen staat het binnen twee weken in de Vakpaspoort-app. De geldigheid is te controleren in het Centraal Register Techniek.
• Service en onderhoud: controleren en onderhouden, beproeven, in bedrijf stellen. Installatie: nieuwe toestellen installeren, rookgasafvoer aanleggen, beproeven, in bedrijf stellen. De eerste monteur controleert ook werk van anderen en beheert gasinstallaties (service, inclusief CLV) of ontwerpt en legt rookgasafvoer aan in gestapelde bouw (installatie).
• Een zzp'er kiest altijd een eerste-monteurprofiel, want de zzp'er is eindverantwoordelijk.
• Route: profielkeuze, voorbereiding (gratis zelftest, onbeperkt te herhalen), aanmelden en betalen, theorietoets, praktijkexamen (alleen na een gehaalde theorietoets), registratie in het Vakpaspoort.
• Cesuur theorietoets: 70%. Dat staat in de toetsmatrijs van 15 juli 2019. Of die matrijs nog ongewijzigd wordt gebruikt, is niet bevestigd: vraag het bij je opleider of de helpdesk van Vakmanschap Techniek.

Verlengen:

• Kan vanaf 6 maanden voor de einddatum.
• Eerst de verplichte online module Basiskennis Opfrisser, daarna een theorietoets van maximaal 120 minuten bij een geaccrediteerde examenorganisatie. Er is geen praktijkexamen.
• Bij een voldoende wordt het bewijs automatisch 5 jaar verlengd.

Na de vervaldatum is het bewijs niet meer geldig. Je mag dan geen werk meer doen waarvoor het bewijs vereist is. Wie te laat is, moet het volledige initiële traject (theorietoets en praktijkexamen) opnieuw doen. Zet je einddatum in je agenda.

Wie mag wat (BRL 6000-25):

• Alleen een VP (Vakbekwaam Persoon) mag in bedrijf stellen, groot onderhoud doen (brander, warmtewisselaar) en een toestel uit bedrijf nemen of niet in bedrijf stellen vanwege veiligheidsrisico's.
• Een VOP (Voldoende Onderricht Persoon) doet de overige taken onder toezicht van een VP.
• Een instromer mag maximaal 3 jaar zonder Bewijs als VOP werken, onder toezicht van een VP niveau 3.
• Het bedrijf heeft daarnaast een eigen certificaat: maximaal 3 jaar geldig, tot 100 kW nominaal vermogen.

Deze cursus is een voorbereiding. Hij geeft geen diploma en geen Bewijs van Vakmanschap CO.