PBM, gereedschap en risico op de werkplek
Leerdoel van deze les
Je weet welke beschermingsmiddelen en gereedschapseisen horen bij elektrotechnisch werk, en welke omgevingsfactoren het risico vergroten.
Gereedschap dat je leven kan redden
Isolerend handgereedschap draagt de aanduiding VDE 1000 V. Die markering betekent dat elk exemplaar individueel is getest op een veelvoud van de netspanning. Dat is geen overbodige luxe: de isolatie is er niet voor de normale situatie, maar voor het moment waarop je uitschiet en twee geleiders tegelijk raakt.
Voorwaarden waaronder die bescherming geldt:
- de isolatie is onbeschadigd - geen sneden, brandplekken of ontbrekende stukken;
- je gebruikt het gereedschap waarvoor het bedoeld is, dus geen schroevendraaier als beitel;
- je bewaart het zo dat de isolatie niet beschadigt.
Beschadigd isolerend gereedschap is gevaarlijker dan gewoon gereedschap, omdat je erop vertrouwt.
Persoonlijke beschermingsmiddelen
| Middel | Waarvoor | Wanneer |
|---|---|---|
| Veiligheidsbril | Vonken, vlamboog, metaaldeeltjes | Bij werk in verdeelinrichtingen en bij boren en zagen |
| Isolerende handschoenen | Aanraking bij werk nabij spanning | Wanneer spanningsloos werken aantoonbaar niet kan |
| Vlamvertragende kleding | Vlamboog | Bij werk aan grotere verdeelinrichtingen |
| Veiligheidsschoenen | Vallende voorwerpen, isolatie naar de vloer | Altijd op de werkplek |
| Gehoorbescherming | Boor- en breekwerk | Bij hak- en boorwerk |
Voor woninginstallaties komt het er in de praktijk op neer: schoenen en bril standaard, de rest naar de aard van het werk.
Vlamboog: het risico dat je onderschat
Een kortsluiting in een verdeelinrichting kan een vlamboog veroorzaken. Daarbij ontstaat in een fractie van een seconde een temperatuur van duizenden graden, plus een drukgolf en rondvliegend gesmolten metaal. Je hoeft geen enkele geleider aan te raken om ernstig letsel op te lopen.
De praktische maatregelen: geen metalen gereedschap onbeheerd in een geopende kast, geen sieraden, en waar mogelijk gewoon spanningsloos werken zodat het scenario niet bestaat.
Metaal in een gevoede kast
Een enkele losse schroevendraaier of een afgeknipt stukje draad dat in een gevoede groepenkast valt, is genoeg voor een fase-nul- of fase-fasekortsluiting. Werk daarom boven een geopende kast met beleid, en controleer altijd wat er in de kast is achtergebleven voordat je hem sluit.
Omgevingsfactoren die het risico vergroten
Vocht verlaagt zowel je lichaamsweerstand als de isolatieweerstand van de installatie. Badkamers, kelders, kruipruimten en buitenwerk in de regen vragen daarom extra terughoudendheid - en in de installatie zelf om hogere IP-waarden, waar module 5 op terugkomt.
Metalen constructies en ladders vormen een goed geleidend pad naar aarde. Een kunststof of glasvezel ladder is bij elektrotechnisch werk de betere keuze.
Slecht licht leidt tot verkeerd aflezen van kleuren en labels. Een hoofdlamp is een van de goedkoopste veiligheidsinvesteringen die er zijn.
Tijdsdruk is de meest onderschatte risicofactor. Vrijwel elke overgeslagen stap in de procedure heeft als achterliggende reden dat iemand haast had.
Het gereedschap dat de installatie beoordeelt
NEN 3140 kent naast het werken aan installaties ook de periodieke inspectie van elektrisch handgereedschap en verlengsnoeren. Dat is werk voor een keurmeester, maar het raakt jou: gereedschap met een verlopen of ontbrekende keuring hoort niet op de werkplek, en een beschadigd snoer leg je apart in plaats van dat je het nog "even" gebruikt.