Slimme schakelaars en de nuldraad
Leerdoel van deze les
Je kunt beoordelen of een bestaande installatie geschikt is voor een slimme schakelaar en welke alternatieven er zijn.
Het probleem in één alinea
Een klassieke schakelaar is een mechanisch contact: hij hoeft zelf geen energie te gebruiken. Daarom loopt er in het Nederlandse centraaldoosschema (module 5.2) alleen een fase naartoe en een schakeldraad terug - geen nul.
Een slimme schakelaar bevat elektronica: een radio-ontvanger, een processor, soms een statuslampje. Die elektronica heeft permanent voeding nodig, ook als het licht uit staat. En voor voeding heb je fase én nul nodig.
In een groot deel van de Nederlandse woningen ligt die nul dus niet waar hij nodig is.
De oplossingen, in volgorde van voorkeur
1. Nul meetrekken. Ligt er een buis van de centraaldoos naar de schakeldoos, dan kun je vaak een extra ader bijtrekken. Dit is de nette oplossing.
2. Module in de centraaldoos of het armatuur. In plaats van de schakelaar slim te maken, plaats je een schakelmodule bij de lamp, waar fase én nul wél aanwezig zijn. De bestaande schakelaar blijft zitten en stuurt de module aan. Vaak de beste oplossing bij renovatie.
3. Slimme lampen in plaats van slimme schakelaars. De schakelaar moet dan permanent ingeschakeld blijven, wat bewoners verwarrend vinden en waardoor het licht niet meer handmatig te bedienen is als het netwerk uitvalt.
4. Schakelaars zonder nul. Er bestaan uitvoeringen die hun voeding via de belasting trekken. Dat werkt bij gloeilampen prima, maar veroorzaakt bij LED-verlichting regelmatig nagloeien of knipperen, omdat de kleine reststroom voor een LED al genoeg is om zwak te branden. Zie module 5.4.
De vraag vóór aanschaf
Controleer altijd eerst of er een nul in de schakeldoos aanwezig is, en of er een buis ligt waardoor je er een kunt trekken. Dat kost vijf minuten en bepaalt welke oplossing mogelijk is. Andersom werken - eerst de slimme schakelaars kopen en dan ontdekken dat het niet kan - is een van de meest voorkomende teleurstellingen bij domotica.
Draadloos of bedraad
Draadloos (Zigbee, Z-Wave, wifi, Matter) is snel te plaatsen en geschikt voor bestaande woningen. Nadelen: afhankelijk van radiobereik, batterijen in sensoren, en software die na jaren niet meer wordt onderhouden.
Bedraad is betrouwbaarder en langer houdbaar, maar vergt bekabeling en dus een verbouwing of nieuwbouw. Zie de volgende les.
Voor jouw werk is vooral dit relevant: de klant kiest het systeem, jij zorgt dat de elektrische infrastructuur klopt en dat de keuzes die je nu maakt de opties later niet onnodig dichttimmeren.