Vermogen en energie: kW, kWh en m³ gas
Leerdoel van deze les
Je kunt vermogen en energie uit elkaar houden en uit vermogen en rendement het gasverbruik in m³ en de energie in kWh berekenen.
Vermogen is de snelheid, energie is de afstand
Kilowatt (kW) en kilowattuur (kWh) worden voortdurend door elkaar gehaald. Denk aan een auto: kW is de snelheid op je teller, kWh is de afgelegde afstand. Vermogen is energie per tijd, energie is wat je in een bepaalde tijd hebt geleverd of verbruikt. Een toestel van 24 kW dat een uur op vol vermogen draait, levert 24 kWh. Een half uur is 12 kWh. Om tussen eenheden te wisselen onthoud je: 1 kWh = 3,6 MJ.
Vermogen × tijd = energie
P (kW) × t (h) = E (kWh). Een ketel verbruikt dus geen kW maar kWh. En hij draait zelden op vol vermogen: een Remeha Calenta 25s moduleert bijvoorbeeld tussen 5,2 en 25,0 kW (Hi), per model verschillend. Voor de energie heb je het gemiddelde vermogen of het gemeten verbruik nodig, niet het maximumvermogen.
Van kWh naar m³ gas
Een gasrekening werkt in m³, een ketel in kW. De energie zit in het gas: 1 m³(n) Nederlands aardgas bevat ongeveer 35,17 MJ op bovenwaarde (Hs) en 31,65 MJ op onderwaarde (Hi). Delen door 3,6 geeft kWh. Wat Hs en Hi precies zijn, leer je in les 2.5. Hier hoef je alleen te weten dat het twee referenties zijn en dat je bij het rekenen bij een van de twee blijft.
| Hoeveelheid aardgas | Bovenwaarde (Hs) | Onderwaarde (Hi) |
|---|---|---|
| 1 m³(n) in MJ | 35,17 | 31,65 |
| 1 m³(n) in kWh | 9,769 | 8,792 |
| 1000 m³(n) in kWh | 9769 | 8792 |
Dit zijn gemiddelden. De Hs-waarde is die van Groningen-equivalent gas, de Hi-waarde komt uit de Nederlandse energiedragerlijst (januari 2026). De werkelijke energie per m³ verschilt per gaskwaliteit: G-gas bevat ongeveer 14% stikstof dat niet brandt, en daarom levert een m³ ervan minder energie dan een m³ buitenlands H-gas.
Gasverbruik uitrekenen
Uit het nuttige vermogen en het rendement volgt het gasverbruik:
V (m³(n)/h) = P / (η × calorische waarde)
Hierin is P het nuttige vermogen in kW en η het rendement als fractie (dus 0,893 en niet 89,3). Neem bij een rendement op Hi de waarde 8,792 kWh/m³ en bij een rendement op Hs de waarde 9,769 kWh/m³. Mix je die, dan maak je een fout van ongeveer 10%.
Rekenvoorbeeld
Een Remeha Avanta 24c levert bij 80/60 °C een nuttig vermogen van 17,8 kW met 99,1% rendement op Hi, dat is 89,3% op Hs (uit de handleiding, per model verschillend).
- Op Hi: V = 17,8 / (0,991 × 8,792) = 2,04 m³(n)/h
- Op Hs: V = 17,8 / (0,893 × 9,769) = 2,04 m³(n)/h
Beide routes geven hetzelfde antwoord, en dat is een handige controle op je rekenwerk. In 3 uur is dat ongeveer 6,1 m³(n). Reken je met EUR 1,00 per m³ (een rond getal voor het voorbeeld, geen actueel tarief), dan kost dat ongeveer EUR 6,10.
Ook het maximum kun je toetsen. Een ketel die 24 kW aan gas opneemt (op Hi), gebruikt 24 / 8,792 = 2,7 m³(n)/h. Een gasmeter G4, de standaard huisaansluiting, kan volgens Enexis maximaal 6 m³ per uur doorlaten.
Wat is een m³ eigenlijk?
Een m³ gas is geen vaste hoeveelheid, want gas zet uit als het warmer wordt. Daarom is 1 m³(n) gedefinieerd als het volume bij 0 °C (273,15 K) en 101,325 kPa. Hetzelfde gas neemt bij 15 °C (288,15 K) en dezelfde druk 288,15 / 273,15 = 1,055 keer zoveel ruimte in: ruim 5% meer m³ voor dezelfde energie.
Welke referentie de m³ op een gasrekening heeft (0 °C, 15 °C of de omstandigheden bij de meter), is in deze cursus niet vastgesteld. Reken voor een schatting met de m³(n)-waarden hierboven, houd rekening met een marge van ongeveer 5% en vraag het de netbeheerder of leverancier als het ertoe doet. Kijk bij een gasverbruik uit een fabrikanthandleiding ook altijd welke referentie erbij staat.
Video's bij deze les
Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.
Test jezelf
Beantwoord de vragen om te merken of de stof zit. Na elk antwoord zie je de uitleg, ook als je het goed had.
1. Een ketel draait 30 minuten op een constant vermogen van 24 kW. Hoeveel energie levert hij in die tijd?
2. Een monteur berekent het gasverbruik van een ketel met 17,8 kW nuttig vermogen en 89,3% rendement op de bovenwaarde als 17,8 / (0,893 × 8,792) = 2,27 m³(n)/h. Wat is er mis?
3. Op een jaarafrekening staat 1200 m³ gas. Neem aan dat het gaat om m³(n). Hoeveel energie is dat op onderwaarde (Hi)?
4. Waarom bevat een m³ Nederlands G-gas minder energie dan een m³ buitenlands H-gas?
5. Een hoeveelheid gas neemt bij 15 °C en 101,325 kPa een volume in van 100 m³. Hoeveel is dat volume bij 0 °C en dezelfde druk?
Voordat je verdergaat
Flashcards uit deze les
Deze les levert 8 kaarten op. Zodra je de les afrondt, komen ze terug in je herhaalschema: kaarten die je goed weet steeds later, kaarten die je mist al de volgende dag.