3-fase en de nulgeleider
Leerdoel van deze les
Je begrijpt waarom faseverdeling telt en waarom een onderbroken nul bij 3-fase catastrofaal is.
Faseverdeling in de praktijk
Bij een 3-fase aansluiting verdeel je de eindgroepen bewust over L1, L2 en L3. Het doel is dat de belasting per fase ongeveer gelijk is, zodat de hoofdbeveiliging niet afschakelt terwijl er op de andere fasen nog ruimte zat is.
Praktische aanpak bij het indelen:
- Zware, voorspelbare verbruikers eerst verdelen: kookgroep op de ene fase, warmtepomp
op de tweede, laadpaal op de derde.
- Daarna de gewone groepen zo goed mogelijk spreiden.
- Noteer de verdeling in het schema in de kast, zodat een volgende monteur de
verdeling niet ongemerkt scheeftrekt.
Bij het uitbreiden van een bestaande kast betekent dit dat je niet zomaar de eerstvolgende vrije positie pakt: je kijkt eerst welke fase daar zit en of dat past.
Wat de nulgeleider in een 3-fase systeem doet
Bij een gelijkmatige, symmetrische belasting heffen de drie fasestromen elkaar in de nulgeleider grotendeels op - er loopt dan weinig tot geen stroom door de nul. Bij een ongelijke verdeling voert de nul het verschil af.
Dat verklaart waarom de nulgeleider bij 3-fase net zo serieus genomen moet worden als de fasen zelf, en waarom hij nooit "even losgenomen" wordt.
De onderbroken nul bij 3-fase
Valt de gezamenlijke nulgeleider weg terwijl er 1-fase apparatuur op de drie fasen hangt, dan komen de belastingen in serie te staan tussen twee fasen - dus over 400 V in plaats van 230 V. De spanning verdeelt zich naar rato van de weerstand: een licht belaste fase krijgt een veel te hoge spanning, een zwaar belaste een te lage.
Het resultaat is een woning waarin apparatuur op de ene fase doorbrandt terwijl op de andere de lampen dof branden. Dit is een van de meest destructieve storingen die er bestaan, en de reden dat de nulverbinding in een 3-fase installatie met bijzondere zorg wordt uitgevoerd en gecontroleerd.
Herkennen van een nulonderbreking
Symptomen die je richting deze diagnose sturen:
- Meerdere groepen met vreemd gedrag tegelijk, niet één.
- Lampen die feller of doffer branden dan normaal, soms wisselend met wat er aan staat.
- Meetwaarden die niet kloppen: 150 V op de ene fase, 290 V op de andere.
- Apparatuur die defect raakt zonder aanwijsbare oorzaak.
Bij dit patroon schakel je uit en meet je gericht, in plaats van door te zoeken naar een defect apparaat.
4-polige componenten
In een 3-fase kast kom je 4-polige hoofdschakelaars en aardlekschakelaars tegen: drie fasen plus de nul. De nul wordt daarbij mee geschakeld, zodat de installatie werkelijk volledig van het net gescheiden kan worden.
Let bij montage op de aanduiding van de nulklem - die zit doorgaans op een vaste positie en is gemarkeerd. Een nul die op een fasepositie wordt aangesloten, levert direct 400 V op een circuit dat 230 V verwacht.