Elektrische metingen aan een ketel
Leerdoel van deze les
Je kunt met een multimeter van de juiste meetcategorie de spanning, doorgang, NTC-weerstand en ionisatiestroom van een ketel meten.
Welke metingen horen bij een ketel
De onderhoudslijst van de BRL 6000-25 noemt onder de te controleren punten onder meer netspanning, controle van de aarde en ventilatorspanning: elektrische metingen horen dus gewoon bij het reguliere onderhoud, niet alleen bij storingzoeken. Daarnaast meet je met een ohmmeter de weerstand van temperatuursensoren (NTC's) en, waar dat via het display niet af te lezen is, de ionisatiestroom. Elke meting heeft zijn eigen stand op de multimeter: wisselspanning voor netspanning en ventilator, weerstand voor NTC en doorgang, en microampere-gelijkstroom voor ionisatie als je die niet van het display kunt aflezen.
| Meting | Multimeterstand | Voorbeeldwaarde (model genoemd) |
|---|---|---|
| Netspanning | Wisselspanning (V AC) | 230 VAC (algemeen) |
| Weerstand aanvoer-/retoursensor (NTC) | Weerstand (ohm) | Remeha Avanta: 12 tot 15 kiloohm bij 20 tot 25 graden Celsius |
| Ionisatiestroom | Microampere (uitlezen via display, of gelijkstroom als het toestel dat toelaat) | Remeha Tzerra Ace: reinigen of vervangen onder 3 microampere |
| Doorgang thermostaatleiding | Weerstand (ohm) of doorgangspiep | Intergas HRE: max. 15 ohm leiding plus thermostaat |
Welke multimeter: de meetcategorie (CAT)
Niet elke multimeter is voor elke meting geschikt. Instrumentfabrikanten delen meters in op meetcategorie (CAT, overspanningscategorie): CAT II is bedoeld voor apparaten die via een wandcontactdoos worden gevoed, zoals huishoudapparaten en dus ook een stekker-aangesloten cv-ketel; CAT III is bedoeld voor de vaste installatie van een gebouw, zoals verdeelkasten en groepenkasten. Een hogere categorie beschermt beter tegen een spanningspiek bij een fout. De vuistregel van de fabrikant: kies bij twijfel over de aansluiting de hoogste categorie waarmee je te maken kunt krijgen, in plaats van er na een fout achter te komen dat het instrument niet toereikend was.
Eerst spanning, dan pas weerstand
Voor je met een ohmmeter de weerstand van een NTC-sensor of de doorgang van een thermostaatleiding meet, meet je eerst spanning om aan te tonen dat het circuit spanningsloos is. Een weerstandsmeting op een circuit dat nog spanning voert, geeft een onjuiste waarde en kan het instrument beschadigen.
Meten is ook elektrisch werken
Meten aan een ketel gebeurt aan of nabij een elektrische installatie: dezelfde regels als in les 9.2 gelden. Gebruik een multimeter met minstens de meetcategorie die bij de aansluiting past, meet nooit weerstand op een circuit dat nog spanning voert, en toon aan dat een circuit spanningsloos is voor je het opent, niet alleen voor de meting zelf.
Ionisatiestroom: een klein signaal met een concrete betekenis
Bij veel moderne ketels lees je de ionisatiestroom van het display af: dat is de methode die de fabrikant zelf voorschrijft. Een Nederlandse fabrikantprocedure om de ionisatiestroom in plaats daarvan met een losse multimeter in serie te meten, is niet gevonden: gebruik daarom het display, niet een zelf verzonnen meetopstelling. De grenswaarde verschilt sterk per merk: Remeha (Tzerra Ace, Calenta Ace) reinigt of vervangt de elektrode onder 3 microampere, gemeten bij vol- en laaglast; ATAG XL vraagt meer dan 2,0 microampere op vollast; Nefit ProLine NxT vraagt bij laaglast meer dan 10 (micro)ampere.
Rekenvoorbeeld: past deze NTC-waarde bij dit toestel?
Een monteur meet aan de aanvoersensor van een Remeha Avanta, bij een omgevingstemperatuur van ongeveer 22 graden Celsius, een weerstand van 13,4 kiloohm. De handleiding noemt voor deze sensor 12 tot 15 kiloohm bij 20 tot 25 graden Celsius. De gemeten waarde valt binnen dat bereik: de sensor is op dit punt in orde. Was de gemeten waarde bijvoorbeeld 33 kiloohm geweest, dan zou dat, gezien de eigenschap van een NTC (weerstand daalt met de temperatuur), wijzen op een sensor die een veel lagere temperatuur "ziet" dan er werkelijk is: verdacht, en een reden om de sensor, de connector en de bedrading verder te controleren voor je iets vervangt.
Praktijkgeval: storing zoeken met de V4-methode
Een ketel start niet. In plaats van meteen een onderdeel te vervangen, meet een monteur met een voltmeter systematisch langs het circuit: bij elke component controleert hij of er spanning binnenkomt en of er spanning uitgaat. Zo grenst hij de storing stap voor stap af tot het onderdeel waar de spanning wél binnenkomt maar niet meer uitgaat: dat is de plek waar het probleem zit. Deze systematische aanpak (meten in plaats van gokken) werkt voor elk elektrisch circuit, ook aan een ketel, en voorkomt dat je onderdelen vervangt die niet stuk zijn.
Wat je vastlegt
Elke elektrische meting aan een ketel begint met spanningsloos maken en aantonen (les 9.2), gebruikt de juiste stand en de juiste meetcategorie, en de waarde die je meet, vergelijk je met het getal uit de handleiding van dat specifieke merk en model.
Video's bij deze les
Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.
Test jezelf
Beantwoord de vragen om te merken of de stof zit. Na elk antwoord zie je de uitleg, ook als je het goed had.
1. Welke multimeterstand gebruik je om de weerstand van een aanvoersensor (NTC) te meten?
2. Welke meetcategorie (CAT) past bij een cv-ketel die op een gewone wandcontactdoos is aangesloten?
3. Waarom lees je de ionisatiestroom bij de meeste moderne ketels af van het display in plaats van een multimeter in serie te schakelen?
4. Een Remeha Avanta-aanvoersensor moet volgens de handleiding 12 tot 15 kiloohm zijn bij 20 tot 25 graden Celsius. Een monteur meet 33 kiloohm bij kamertemperatuur. Wat is de meest waarschijnlijke conclusie?
5. Wat doe je vóór je met een ohmmeter de weerstand van een sensor of leiding aan een ketel meet?
6. Bij de V4-methode meet een monteur met een voltmeter systematisch langs een circuit. Waarom is dat een betere aanpak dan meteen een onderdeel vervangen?
Voordat je verdergaat
Flashcards uit deze les
Deze les levert 8 kaarten op. Zodra je de les afrondt, komen ze terug in je herhaalschema: kaarten die je goed weet steeds later, kaarten die je mist al de volgende dag.