Instelventielen en regelaars
Leerdoel van deze les
Je kunt statische en dynamische regelventielen en thermostaatkranen uit elkaar houden en weet wanneer je welke toepast.
Statisch: een vaste doorlaat, ingesteld op vollast
Bij statisch inregelen zet je de maximale doorlaat (kv-waarde) van de afsluiter vast op basis van een aangenomen of berekend drukverschil, uitgaand van een vollastsituatie. Het nadeel: verandert de warmtevraag (bijvoorbeeld doordat andere radiatoren met thermostaatkranen dichtgaan), dan neemt het drukverschil over de nog openstaande afsluiters toe, en stroomt daar onnodig veel water doorheen. Statisch inregelen werkt dus het beste in een installatie waar de afsluiters zelden of nooit dichtgaan, of als eenvoudige en goedkope basisoplossing.
Dynamisch: het drukverschil zelf wordt vastgehouden
Bij dynamisch inregelen krijgt de installatie een drukverschilregeling per radiator of per groep radiatoren. Die houdt het drukverschil over de ingeregelde maximale doorlaat vast, in zowel vol- als deellast. Het gevolg: de ingestelde volumestroom blijft gelijk, ongeacht hoeveel andere radiatoren open of dicht staan. Twee opties zijn gangbaar:
- Optie 1: per radiator een voorinstelbare afsluiter met een ingebouwde drukverschilregeling (bijvoorbeeld een Danfoss RA-DV). Geschikt voor zowel een enkele woning als een collectieve installatie.
- Optie 2: per radiator een gewone voorinstelbare afsluiter (bijvoorbeeld een Danfoss RA-N), met per groep radiatoren een losse drukverschilregelaar (bijvoorbeeld een Danfoss ASV-PV). Vooral toegepast in collectieve installaties (per woning of per stijgleiding).
Statisch is een momentopname, dynamisch houdt zichzelf in de gaten
Statisch inregelen legt de doorlaat vast op een aanname voor vollast. Dynamisch inregelen legt in plaats daarvan het drukverschil vast, waardoor de doorlaat zich vanzelf aanpast als de rest van het systeem verandert. Voor een moderne installatie met veel thermostaatkranen (die voortdurend open en dicht gaan) is dynamisch daardoor de stabielere keuze.
Rekenvoorbeeld: een Herz thermostaatafsluiter voorinstellen
Fabrikanten van statische afsluiters (bijvoorbeeld Herz) geven een tabel of grafiek waarmee je, bij een bekend radiatorvermogen, drukverschil en temperatuurverschil, de juiste voorinstelling afleest.
| Grootheid | Waarde |
|---|---|
| Radiatorvermogen | 2000 W |
| Aangenomen drukverschil | 10 kPa |
| Temperatuurverschil aanvoer-retour | 20 K |
| Voorinstelling (Herz TS-98-V, uit de fabriekstabel) | 1,8 |
Is het drukverschil onbekend, dan noemt Herz als vuistregel 10 kPa; bij lange horizontale leidingen wordt gedifferentieerd naar 5 kPa voor afsluiters het verst van de aftakking, 10 kPa in het midden en 15 kPa dichtbij de aftakking. Dit zijn voorbeelden van Herz: elke fabrikant heeft zijn eigen tabel en schaal, dus lees de tabel van het gemonteerde merk en model.
Drukonafhankelijke regelventielen (PICV)
Een drukonafhankelijk regelventiel (in het Engels pressure independent control valve, PICV) combineert in een enkel huis een motorbediende afsluiter, een vaste flowbegrenzing en een drukverschilregelaar. Danfoss noemt dit "100% autoriteit": drukschommelingen in het systeem hebben geen invloed meer op de ingestelde volumestroom, waardoor de autoriteitsdiscussie uit les 14.2 in principe overbodig wordt. Oventrop levert met de Cocon QTZ een vergelijkbaar product: een uitvoering DN32 heeft bijvoorbeeld een kvs-waarde van 7,2 en een debietbereik van 600 tot 3600 l/h. Dit zijn voorbeelden per merk en model: het debietbereik en de kvs-waarde verschillen per maat.
Meten in plaats van rekenen
Danfoss levert met de PFM100 drukverschilmeter (met de dP-tool-uitbreiding) een instrument waarmee je op een Danfoss RA-N of RA-DV radiatorafsluiter direct het beschikbare drukverschil meet, zonder dat je de pompcapaciteit hoeft te berekenen: kies de radiator het verst van de pomp, open alle radiatorafsluiters, zet de voorinstelling op stand 2 en meet volgens de instructie van het instrument. Andere fabrikanten (Herz, Oventrop, IMI Heimeier) hebben vergelijkbare meetinstrumenten voor hun eigen afsluiters.
Video's bij deze les
Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.
Test jezelf
Beantwoord de vragen om te merken of de stof zit. Na elk antwoord zie je de uitleg, ook als je het goed had.
1. Een installatie is statisch ingeregeld op basis van vollast. Vervolgens gaan drie van de vijf thermostaatkranen dicht. Wat gebeurt er met de doorstroming over de twee nog openstaande radiatoren?
2. Wat is het verschil tussen dynamisch inregelen optie 1 (afsluiter met ingebouwde drukverschilregeling) en optie 2 (afsluiter plus losse drukverschilregelaar per groep)?
3. Bij een Herz thermostaatafsluiter TS-98-V geeft de fabriekstabel bij 2000 W, 10 kPa en 20 K een voorinstelling van 1,8. Wat verandert er logischerwijs aan die voorinstelling als het beschikbare drukverschil hoger wordt, bij gelijk vermogen en temperatuurverschil?
4. Waarom noemt Danfoss zijn drukonafhankelijke regelventiel (PICV) een ventiel met "100% autoriteit"?
5. Een monteur wil het beschikbare drukverschil op een Danfoss RA-N radiatorafsluiter meten met een PFM100-drukverschilmeter. Welke radiator kiest hij het beste voor de meting, en waarom?
Voordat je verdergaat
Flashcards uit deze les
Deze les levert 6 kaarten op. Zodra je de les afrondt, komen ze terug in je herhaalschema: kaarten die je goed weet steeds later, kaarten die je mist al de volgende dag.