Serieschakeling, dimmers en sensoren
Leerdoel van deze les
Je kunt de serieschakeling toepassen en weet waar je op let bij dimmers en bewegingsmelders met moderne verlichting.
De serieschakeling in installatietermen
Let op de terminologie: een serieschakelaar in de installatietechniek is niet hetzelfde als een serieschakeling in de elektrotechniek. Het is een schakelaar met twee onafhankelijke wippen in één inbouwdoos, die twee lichtpunten apart bedient - bekend van de badkamer, waar de ene wip het licht en de andere de ventilator schakelt.
De fase komt binnen op een gemeenschappelijke klem en gaat via twee gescheiden contacten naar twee schakeldraden.
Dimmen en LED
Het dimmen van een gloeilamp was eenvoudig: minder spanning, minder licht. LED-lampen werken fundamenteel anders - ze bevatten een elektronische driver, en die reageert niet lineair op een verlaagde spanning.
Praktische aandachtspunten:
- Gebruik een LED-geschikte dimmer, en controleer de opgegeven minimum- en
maximumbelasting. Veel dimmers hebben een ondergrens die met drie LED-lampjes al niet wordt gehaald, waardoor ze gaan flikkeren.
- Let op fase-aansnijding versus fase-afsnijding (RL of RC). Welke variant nodig is,
hangt af van de driver in de lamp; de fabrikant van de lamp geeft dat aan.
- Combineer geen verschillende lamptypen op één dimmer.
- Flikkeren, brommen of niet uitgaan is bijna altijd een combinatieprobleem van dimmer
en lamp, en zelden een defect.
De vraag bij dimmerklachten
Bij "de lampen flikkeren" is de eerste vraag niet welke dimmer kapot is, maar welke combinatie van dimmer en lamp er is toegepast en of die door beide fabrikanten wordt ondersteund. Dat scheelt vaak een onnodige vervanging.
Bewegingsmelders en aanwezigheidsmelders
Een bewegingsmelder (PIR) reageert op warmtebeweging, een aanwezigheidsmelder is gevoeliger en houdt het licht aan bij kleine bewegingen.
Bij de installatie let je op:
- Nuldraad nodig? Veel elektronische melders hebben een eigen voeding en dus een
nul in de schakeldoos. Dat is in het klassieke Nederlandse centraaldoosschema vaak niet aanwezig; controleer dit vóórdat je het component koopt.
- Minimale belasting. Sommige melders hebben, net als dimmers, een ondergrens die
met LED-verlichting niet wordt gehaald.
- Plaatsing. PIR-sensoren detecteren beweging dwars op hun kijkrichting beter dan
recht op zich af. Een sensor recht tegenover een deur werkt slechter dan een die de loopbeweging zijdelings ziet.
- Detectiegebied en nalooptijd stel je in samen met de klant, ter plekke. Wat op
papier redelijk lijkt, blijkt in de gang vaak te kort of te lang.
Nagloeiende LED's
Een veelvoorkomende klacht: de LED-lamp gloeit zwak na als de schakelaar uit staat. Oorzaken zijn meestal een controlelampje in de schakelaar, een elektronische component die zijn eigen voeding via de lamp trekt, of capacitieve koppeling in een lange parallel lopende leiding.
Oplossingen, in volgorde van voorkeur: het controlelampje verwijderen of het component vervangen door een variant met eigen nul, of een daarvoor bedoelde ontstoringscondensator parallel aan het armatuur plaatsen.