CO in de woning: bronnen, melders en eerste maatregelen
Leerdoel van deze les
Je kent de bronnen van CO in een woning, de werking van een CO-melder en de eerste maatregelen bij een alarm.
Waar CO in een woning vandaan komt
Naast cv-ketels zijn er veel andere bronnen: afvoerloze geisers, gashaarden en open haarden, hout-, kolen- en pelletkachels, gasfornuizen, roken, waterpijp (ook shishalounges onder woningen), tafelbarbecues, opslag van houtpellets, kaarsen en wierook, en verkeer (circa 1 tot 2 ppm nabij drukke wegen). In woningen zonder bronnen is de gemiddelde CO-concentratie circa 0,4 ppm en in de buitenlucht onder 1 ppm. Bij afvoerloze toestellen meet je al snel 1 tot 2 ppm. Kiwa Technology schatte in 2022 dat de kans op een CO-incident bij een geiser ongeveer 20 keer groter is dan bij een cv-installatie. Hoe CO bij een cv-installatie ontstaat, staat in les 4.4.
De CO-melder: wat hij wel en niet doet
Een melder volgens NEN-EN 50291 alarmeert niet direct. De norm, zoals de Gezondheidsraad hem weergeeft (uitgave 2010/A1:2012), eist:
| CO-concentratie | Wat de melder moet doen |
|---|---|
| 30 ppm | Gedurende 120 minuten geen alarm |
| 50 ppm | Alarm na minimaal 60 en uiterlijk 90 minuten |
| 100 ppm | Alarm na minimaal 10 en uiterlijk 40 minuten |
| 300 ppm | Alarm binnen 3 minuten |
NEN-EN 50291 is een niet-wettelijke norm waaraan de NVWA melders toetst. Melders op de Nederlandse markt alarmeren pas vanaf circa 50 ppm, de gevoeligste tonen vanaf 10 ppm een waarde op het display. Reken het na: bij 30 ppm mag de melder 2 uur lang zwijgen, terwijl 30 ppm ongeveer de WHO-richtwaarde voor 1 uur is (35 mg/m³) en ruim boven de WHO-waarde van circa 9 ppm voor 8 uur ligt.
Een stille melder is geen bewijs dat de ruimte veilig is
Een melder beschermt tegen acuut gevaar, niet tegen lage concentraties over langere tijd. De Onderzoeksraad voor Veiligheid constateerde bovendien dat de melder niet altijd werkte. Meten met een eigen instrument blijft dus nodig, en een melder vervangt dat niet. Hoe je een melder test en wanneer je hem vervangt, staat in de handleiding van de melder en verschilt per model.
Adviseren en plaatsen
Rijksoverheid en Brandweer presenteren een CO-melder als aanbeveling. Een wettelijke plicht voor een melder in woningen is in de bronnen die voor deze cursus zijn nagelopen niet gevonden: controleer dat voor je het aan een klant vertelt. Het schema (BRL 6000-25) verplicht wel om te adviseren, en niet om te plaatsen. Je adviseert een melder in de opstellingsruimte in deze gevallen:
- Een open of afvoerloos toestel zonder melder
- Een collectieve rookgasafvoer (CLV) zonder geschiktheidsverklaring
- Als niet te bewijzen is dat de installatie aan alle eisen voldoet, bijvoorbeeld bij twijfel over de kwaliteit van de rookgasafvoer: dan adviseer je ook nader onderzoek
Bij plaatsing raadpleeg je het advies van Brandweer Nederland, en je legt vast of je een melder hebt geadviseerd (ja of nee). Het Brandweeradvies: koop alleen een melder met NEN-EN 50291 op de verpakking. Hang hem in de ruimte met het toestel aan het plafond, op 1 tot 3 m horizontale afstand van de CO-bron en minimaal 30 cm van muren. In de slaapkamer hang je hem op ademhoogte. Een combinatiemelder voor rook en CO hoort alleen in de ruimte met het toestel. Bij toestellen op een CLV noemt de BRL een melder op minder dan 2 m afstand.
Eerste maatregelen bij een alarm
Bij een CO-alarm: waarschuwen, naar buiten, 112
Bij een CO-alarm waarschuw je iedereen, ga je direct naar buiten en bel je 112 (Brandweer Nederland). Bij acuut gevaar of een ernstig vergiftigde bewoner bel je altijd 112. Bij CO boven 400 ppm in de ruimte schakelt de gemeente volgens het handelingskader de brandweer in en wordt zo nodig ontruimd. Melden en oorzaak zoeken komt daarna.
Wat je als certificaathouder daarna doet (het toestel buiten bedrijf stellen, melden aan vier partijen, vastleggen) staat in les 1.6. Voor je eigen veiligheid neem je bij voorkeur een persoonlijke CO-veiligheidsmeter mee. De BRL 6000-25 noemt die als voorkeursinstrument naast de rookgasmeter.
Video's bij deze les
Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.
Test jezelf
Beantwoord de vragen om te merken of de stof zit. Na elk antwoord zie je de uitleg, ook als je het goed had.
1. Volgens NEN-EN 50291 mag een CO-melder bij 30 ppm gedurende 120 minuten geen alarm geven. Wat volgt daaruit voor een bewoner met een melder in huis?
2. In een ruimte is 100 ppm CO. Na 5 minuten heeft de melder nog niet gealarmeerd. Is de melder defect?
3. Je onderhoudt een open toestel in een woning zonder CO-melder. Wat verlangt BRL 6000-25 van jou?
4. Waar hang je volgens het Brandweeradvies een CO-melder in de ruimte met het toestel?
5. Een CO-melder gaat af in een woning. Wat zijn de eerste maatregelen?
6. Wat is een gebruikelijke achtergrondwaarde voor CO in een woning zonder bronnen?
Voordat je verdergaat
Flashcards uit deze les
Deze les levert 8 kaarten op. Zodra je de les afrondt, komen ze terug in je herhaalschema: kaarten die je goed weet steeds later, kaarten die je mist al de volgende dag.