Water, temperatuur en elektra meten
Leerdoel van deze les
Je kunt druk, temperatuur, debiet en elektrische waarden meten en de resultaten aan de installatie koppelen.
Waterdruk: één manometer, twee momenten
De waterdruk in het cv-circuit lees je af op de manometer van het toestel (of een losse manometer op de vulkraan). De vuldruk moet minimaal ongeveer 0,8 bar zijn en minstens 0,2 bar boven de tegendruk van het expansievat blijven; het toegestane bereik en de exacte manier van vullen en ontluchten verschillen per merk (zie de fabrikanthandleiding van het toestel). Meet en noteer de druk in rust (voor het werk) en na het vullen en ontluchten: een druk die na het ontluchten wegzakt, wijst op een lek of onvoldoende ontluchting, geen meetfout.
Temperatuur: contact of infrarood, en waarom dat verschil maakt
Voor de aanvoer- en retourtemperatuur van het cv-water zijn er twee gangbare instrumenten:
- Contactthermometer met klemveer: klem je rechtstreeks om de leiding, geeft snel een betrouwbare waarde zonder de installatie te openen.
- Infraroodthermometer: meet contactloos, snel, maar gevoelig voor het oppervlak. De standaardinstelling van een eenvoudige infraroodthermometer gaat uit van een emissiefactor van 0,95, geschikt voor een dof, mat oppervlak.
Blank koper geeft een infraroodmeter een verkeerd antwoord
Glimmend metaal zoals blank koper of messing heeft een lage emissiefactor (koper ongeveer 0,02 tot 0,07): het straalt zijn eigen temperatuur nauwelijks uit en reflecteert vooral de omgeving. Meet je zonder correctie op blank koperleidingwerk, dan kan de infraroodmeter een temperatuur tonen die dichter bij de omgevingstemperatuur ligt dan bij de werkelijke leidingtemperatuur. Gebruik een contactthermometer, of plak een stukje matte tape op de leiding als vast meetpunt voor de infraroodmeter.
Voor een temperatuursensor (NTC) in het toestel zelf geldt een ander principe: de weerstand daalt als de temperatuur stijgt. Een voorbeeldtabel van een Bosch Condens 7800i W geeft 33.404 ohm bij 0 graden, 10.115 ohm bij 25 graden, 3.624 ohm bij 50 graden, 1.260 ohm bij 80 graden en 918,3 ohm bij 90 graden (per merk en model verschillend). Met een multimeter op de ohm-stand en de tabel van het betreffende toestel kun je zo'n voeler controleren zonder te demonteren: een weerstand die niet daalt bij opwarmen, of een oneindige weerstand (open) of 0 ohm (kortsluiting), wijst op een defecte voeler.
Debiet: uit temperatuur en vermogen
Het debiet door een cv-circuit volgt uit het vermogen en het temperatuurverschil tussen aanvoer en retour (delta T): debiet (l/h) = vermogen (W) / (1,163 × delta T).
| Vermogen | Delta T | Debiet |
|---|---|---|
| 20 kW | 20 K | 20.000 / (1,163 × 20) ≈ 860 l/h |
| 20 kW | 30 K | 20.000 / (1,163 × 30) ≈ 573 l/h |
Een lager debiet bij hetzelfde vermogen betekent een groter temperatuurverschil, en dat wijst op een grotere delta T-instelling of, onbedoeld, op een te lage pompopvoer of een verstopping.
Elektrische metingen: wat je meet, en wat je eerst doet
BRL 6000-25 noemt bij het onderhoud van een gasverbrandingstoestel als elektrische controles: netspanning, controle van de aarde en ventilatorspanning. Voor je met een multimeter aan een cv-ketel meet: maak het onderdeel spanningsloos, schakel alle voedingen alpolig uit en beveilig tegen herinschakelen, en toon met een tweepolige spanningsaanwijzer aan dat het echt spanningsloos is, niet met een eenpolige spanningszoeker (de volledige NEN 3140-procedure staat in de Cursus Elektrotechniek). Continuïteitsmeting (doorgang), weerstand en spanning zijn de drie basismetingen van een multimeter die je bij een cv-ketel het meest gebruikt: voor een NTC-voeler, een thermokoppel, een schakelaar of een zekering.
Spanning meten is iets anders dan spanningsloos aantonen
Een spanning meten die 0 volt aangeeft, bewijst niet automatisch dat een circuit veilig is: een kapotte meter, een verkeerde instelling of een verkeerde meetstand kan ook 0 volt tonen terwijl er wél spanning staat. Toon spanningsloosheid aan met een daarvoor bedoeld, direct voor en na gebruik gecontroleerd instrument, niet met een gewone multimeter op gevoel.
Verdieping: waarom niet gewoon altijd een infraroodmeter gebruiken?
Een infraroodmeter is sneller en contactloos, wat aantrekkelijk lijkt voor een korte controle. Maar de emissiefactor van het oppervlak bepaalt de nauwkeurigheid, en cv-leidingwerk is vaak van blank koper: precies het materiaal waar een infraroodmeter het meest kan afwijken. Een contactthermometer is trager om te plaatsen, maar onafhankelijk van de kleur of glans van het oppervlak.
Wat je meeneemt
Water, temperatuur en elektra zijn de metingen die je het vaakst doet, juist omdat ze zo gewoon aanvoelen: een manometer, een thermometer, een multimeter. De risico's zitten in de details: welk instrument bij welk oppervlak, en spanningsloos maken vóór je meet, niet erna.
Video's bij deze les
Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.
Test jezelf
Beantwoord de vragen om te merken of de stof zit. Na elk antwoord zie je de uitleg, ook als je het goed had.
1. Waarom kan een infraroodthermometer op blank koperleidingwerk een onbetrouwbare temperatuur tonen?
2. Wat betekent het als de weerstand van een NTC-voeler niet daalt terwijl je hem opwarmt?
3. Een cv-circuit levert 20 kW bij een delta T van 30 K. Wat is het debiet ongeveer?
4. Welke elektrische controles noemt BRL 6000-25 bij het onderhoud van een gasverbrandingstoestel?
5. Waarom bewijst een multimeter die 0 volt aangeeft niet automatisch dat een circuit veilig is om aan te raken?
6. Wanneer wijst een wegzakkende waterdruk na het vullen en ontluchten van een cv-installatie op een probleem?
Voordat je verdergaat
Flashcards uit deze les
Deze les levert 7 kaarten op. Zodra je de les afrondt, komen ze terug in je herhaalschema: kaarten die je goed weet steeds later, kaarten die je mist al de volgende dag.