Waterdruk in een cv-installatie
Leerdoel van deze les
Je kunt uit de statische hoogte de voordruk van het vat en de vuldruk van de installatie bepalen en zeggen waarom fabrikanten daarin verschillen.
Waarom je de hoogte van de installatie nodig hebt
In een gevulde installatie neemt de druk per meter hoogte met ongeveer 0,1 bar af (les 3.1). Onderin staat dus meer druk dan bovenin. Op het hoogste punt moet er nog overdruk zijn, anders trekt de installatie lucht aan. Daarom hangt de juiste druk af van de statische hoogte: het hoogteverschil tussen het aansluitpunt van het expansievat en het hoogste punt van de installatie.
Van hoogte naar voordruk
Volgens Flamco, op basis van EN 12828, is de voordruk van het vat:
P0 = P_ST + P_D + P_Z (+ P_pomp)
- P_ST is de statische druk: 0,1 bar per meter hoogte.
- P_D is de dampdruk. In een woninginstallatie waarin het water onder het kookpunt blijft, laat je die weg. Flamco schrijft hem in zijn berekening niet uit.
- P_Z is een druktoeslag van minstens 0,2 bar.
- P_pomp telt alleen in bepaalde opstellingen mee. Kijk daarvoor in de berekening van de fabrikant.
De uitkomst rond je naar boven af op een veelvoud van 0,5 bar. Een vat op zolder ligt dicht bij het hoogste punt, dus P_ST is klein. Flamco geeft bij een zolderopstelling de voorkeur aan 0,5 bar voordruk.
Voordruk en vuldruk zijn twee verschillende getallen
De voordruk is de gasdruk in het vat: je meet hem op het stikstofventiel, zonder waterdruk op het membraan (les 3.3). De vuldruk is de waterdruk waarmee je de koude installatie vult. Die ligt hoger dan de voordruk. Flamco noemt op basis van EN 12828 een vuldruk van P0 + 0,3 bar. Vaillant eist een vuldruk van minstens 0,2 bar boven de tegendruk van het membraanexpansievat. Onthoud dus niet "vuldruk is statische druk plus 0,2 of 0,3": dat slaat de voordruk over.
Rekenvoorbeeld: hoogste punt 6 m boven het vat
- P_ST = 6 m x 0,1 bar/m = 0,6 bar
- P0 = 0,6 + 0,2 = 0,8 bar
- Naar boven afronden op een veelvoud van 0,5 bar: voordruk = 1,0 bar
- Vuldruk volgens Flamco en EN 12828: 1,0 + 0,3 = 1,3 bar
- Vuldruk volgens Vaillant: minstens 1,0 + 0,2 = 1,2 bar, dus 1,3 bar voldoet ook
Controle: zitten ketel en vat op dezelfde hoogte en staat de manometer op 1,3 bar, dan staat op het hoogste punt (pomp uit) ongeveer 1,3 - 0,6 = 0,7 bar overdruk. Dat is positief, dus er wordt geen lucht aangetrokken. De einddruk bij opwarmen moet bovendien onder het veiligheidsventiel blijven, zie les 3.3.
Fabrikanten verschillen
ATAG geeft voor de i-Serie een tabel met de voordruk bij de installatiehoogte boven het vat. Vergelijk die met de Flamco-berekening (toeslag 0,2 bar, afronden op 0,5 bar):
| Hoogte boven het vat | ATAG i-Serie | Flamco-berekening |
|---|---|---|
| 5 m | 0,5 bar | 0,5 + 0,2 = 0,7, dus 1,0 bar |
| 10 m | 1,0 bar | 1,0 + 0,2 = 1,2, dus 1,5 bar |
| 15 m | 1,5 bar | 1,5 + 0,2 = 1,7, dus 2,0 bar |
Beide komen uit een fabrikantbron en ze verschillen 0,5 bar. Er is dus niet een enkel juist getal: je volgt de tabel of berekening die bij jouw ketel en vat hoort.
Ook de werkbereiken van ketels verschillen. Dit zijn voorbeelden per model:
| Model | Waterdruk volgens de handleiding |
|---|---|
| Remeha Calenta | minimaal 0,8 bar (daaronder verschijnt een symbool), geadviseerde vuldruk 1,5 tot 2 bar, maximaal 3,0 bar |
| Remeha Tzerra Ace | minimaal 0,8 bar, geadviseerd 1,5 tot 2 bar, bijvullen tot 2 bar en na het ontluchten opnieuw controleren |
| Vaillant ecoTEC plus VHR | bedrijfsvuldruk 1,0 tot 2,0 bar, minimaal 0,80 bar houden, vuldruk minstens 0,2 bar boven de tegendruk van het vat |
| ATAG i-Serie | code 117 bij een druk boven 3 bar |
De vuldruk van 1,3 bar uit het rekenvoorbeeld hoort bij de vatberekening. Remeha adviseert voor de Calenta 1,5 tot 2 bar. Botsen de twee, dan loop je de berekening na en gok je niet.
Bijvullen in de praktijk
Een bewoner mag zelf cv-water bijvullen, zie les 1.2. Je klant heeft dat dus vaak al gedaan voor je komt. Vraag daarom hoe vaak hij bijvult en hoeveel: een installatie die steeds druk verliest, heeft een oorzaak.
Video's bij deze les
Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.
Test jezelf
Beantwoord de vragen om te merken of de stof zit. Na elk antwoord zie je de uitleg, ook als je het goed had.
1. Het hoogste punt van een installatie ligt 8 m boven het aansluitpunt van het vat. Wat is de voordruk volgens de Flamco-formule (toeslag 0,2 bar, naar boven afronden op 0,5 bar)?
2. Een vat heeft 1,0 bar voordruk. Een monteur vult de koude installatie tot 1,1 bar. Wat klopt?
3. De manometer op de ketel staat op 1,3 bar (pomp uit, ketel en vat op dezelfde hoogte). Een radiator zit 6 m boven de ketel. Welke overdruk staat er ongeveer bij die radiator?
4. ATAG noemt bij 5 m een voordruk van 0,5 bar, terwijl de Flamco-berekening op 1,0 bar uitkomt. Hoe ga je daarmee om?
5. Een klant meldt dat zijn Remeha Calenta een lagedrukwaarschuwing geeft bij 0,6 bar. Wat is een verstandige eerste stap?
Voordat je verdergaat
Flashcards uit deze les
Deze les levert 7 kaarten op. Zodra je de les afrondt, komen ze terug in je herhaalschema: kaarten die je goed weet steeds later, kaarten die je mist al de volgende dag.