Weersafhankelijk regelen en de stooklijn
Leerdoel van deze les
Je kunt uitleggen hoe een weersafhankelijke regeling werkt, hoe je de stooklijn instelt en wat nachtverlaging doet met de retourtemperatuur.
Wat een buitenvoeler toevoegt
Zonder buitenvoeler regelt een ketel op een vaste, door jou of de bewoner ingestelde aanvoertemperatuur: die verandert niet vanzelf als het buiten warmer of kouder wordt. Sluit je een buitenvoeler aan, dan kan de regeling weersafhankelijk gaan werken: ze meet de buitentemperatuur en de aanvoerwatertemperatuur, en berekent daaruit het vermogen dat nodig is. Het gevolg is dat de ketel langer en op een lager niveau in bedrijf is, in plaats van kort en op hoog vermogen: precies het soort modulerend gedrag dat je in les 6.1 al zag, maar dan aangestuurd door het weer in plaats van door de kamertemperatuur alleen.
Bij Intergas bepaalt bij een aan/uit-thermostaat de in de branderautomaat geprogrammeerde stooklijn de gewenste aanvoertemperatuur, met de op het display ingestelde temperatuur als maximum. Bij een OpenTherm-thermostaat neemt de thermostaat die rol over. Bij Remeha regelt de Calenta met een buitensensor bij een aan/uit-thermostaat via een interne, instelbare stooklijn.
De stooklijn: van buitentemperatuur naar aanvoertemperatuur
De stooklijn is de rekenregel die de gemeten buitentemperatuur omzet naar een gewenste aanvoertemperatuur. Hoe fabrikanten dat instelbaar maken, verschilt.
Intergas werkt met vier hoekpunten: een fabrieksinstelling van Tmax CV 80 graden, Tmin CV 25 graden, Tmin buiten -7 graden en Tmax buiten 25 graden. Dat betekent: bij -7 graden buiten of kouder regelt de ketel op 80 graden aanvoer, bij 25 graden buiten of warmer op 25 graden aanvoer, en daartussenin loopt de lijn recht op.
Vaillant werkt bij de ecoTEC plus VHR met een dimensieloos stooklijngetal tussen 0,1 en 4,0 (in stappen van 0,05), gekoppeld aan een gewenste kamertemperatuur.
De stooklijn is een instelling, geen vast recept
Precies zoals bij de gas-luchtverhouding in les 5.2 geldt: er bestaat geen "juiste" stooklijnwaarde in het algemeen. De juiste stooklijn hangt af van het merk toestel, de isolatie van de woning en het afgiftesysteem (radiatoren of vloerverwarming). Stel bij, meet het effect en pas opnieuw aan, in plaats van een vast getal uit je hoofd te gebruiken.
Rekenvoorbeeld: de stooklijn van een Vaillant ecoTEC plus VHR
De handleiding van de Vaillant ecoTEC plus VHR geeft dit voorbeeld: met stooklijn 0,4 ingesteld voor een gewenste kamertemperatuur van 20 graden, regelt het toestel bij een buitentemperatuur van -15 graden op een aanvoertemperatuur van 40 graden.
| Grootheid | Waarde | Toelichting |
|---|---|---|
| Ingestelde stooklijn | 0,4 | Bepaalt de helling van de lijn |
| Gewenste kamertemperatuur | 20 graden | Instelling van de gebruiker |
| Buitentemperatuur | -15 graden | Gemeten door de buitenvoeler |
| Berekende aanvoertemperatuur | 40 graden | Resultaat van de stooklijnberekening |
Wordt de gewenste kamertemperatuur bijgesteld naar 21 graden, dan verschuift de hele stooklijn evenwijdig mee: bij dezelfde buitentemperatuur van -15 graden regelt het toestel dan op een iets hogere aanvoertemperatuur dan 40 graden. Dit is een voorbeeld van een merk en model: bij een ander toestel hoort een andere schaal en dus een ander getal bij dezelfde situatie.
Nachtverlaging en de invloed op de retourtemperatuur
Nachtverlaging betekent de kamertemperatuur 's nachts of bij afwezigheid tijdelijk lager instellen. Milieu Centraal adviseert bij een cv-ketel met gewone radiatoren de thermostaat te verlagen naar ongeveer 15 graden, met als reden dat het minder energie kost om 's ochtends weer op te stoken dan om de hele nacht door te stoken op de hoge, ingestelde temperatuur.
Een lagere ingestelde temperatuur betekent ook een lagere aanvoer- en dus een lagere retourtemperatuur (zie de stooklijn hierboven: minder warmtevraag geeft een lagere berekende aanvoertemperatuur). Dat is aantrekkelijk voor het rendement: hoe lager de retourtemperatuur, hoe meer waterdamp een HR-ketel uit het rookgas kan laten condenseren. Voor een warmtepomp of een aansluiting op een warmtenet geldt een ander advies: daar is maar 1 tot 2 graden lager verstandig, of helemaal niet verlagen, omdat opwarmen daar langer duurt en minder efficient is dan de temperatuur constant houden.
Praktijkgeval: "'s ochtends duurt het te lang voor het warm is"
Een bewoner klaagt dat de woning 's ochtends na de nachtverlaging te langzaam opwarmt. Voor je de stooklijn zomaar steiler zet, controleer je eerst het afgiftesysteem: bij vloerverwarming ligt de aanvoertemperatuur en dus het beschikbare vermogen veel lager dan bij radiatoren, en de vloer heeft door zijn massa meer tijd nodig om op te warmen. Een kleinere nachtverlaging (bijvoorbeeld 2 graden in plaats van 5) geeft dan vaak een beter resultaat dan een agressievere stooklijn, die het rendement bij mild weer juist verslechtert. Zie ook les 3.6 voor de relatie tussen delta T, debiet en afgifte.
Video's bij deze les
Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.
Test jezelf
Beantwoord de vragen om te merken of de stof zit. Na elk antwoord zie je de uitleg, ook als je het goed had.
1. Wat verandert er in het gedrag van de ketel als je een buitenvoeler aansluit en de regeling weersafhankelijk laat werken?
2. Intergas werkt met een fabrieksinstelling Tmax CV 80 graden bij Tmin buiten -7 graden, en Tmin CV 25 graden bij Tmax buiten 25 graden. Op welke aanvoertemperatuur regelt de ketel bij een buitentemperatuur van -10 graden?
3. Bij de Vaillant ecoTEC plus VHR geeft stooklijn 0,4 bij een gewenste kamertemperatuur van 20 graden en -15 graden buiten een aanvoertemperatuur van 40 graden. Wat gebeurt er als de gewenste kamertemperatuur naar 21 graden wordt bijgesteld?
4. Waarom adviseert Milieu Centraal bij een cv-ketel met radiatoren 's nachts te verlagen naar ongeveer 15 graden?
5. Hoe hangt nachtverlaging samen met het rendement van een HR-ketel?
6. Een bewoner met vloerverwarming klaagt dat de woning na nachtverlaging 's ochtends te langzaam opwarmt. Wat is de beste eerste stap?
Voordat je verdergaat
Flashcards uit deze les
Deze les levert 8 kaarten op. Zodra je de les afrondt, komen ze terug in je herhaalschema: kaarten die je goed weet steeds later, kaarten die je mist al de volgende dag.