Slimme thermostaten en zoneregeling

Wat een slimme thermostaat toevoegt aan modulerend regelen

In les 6.1 zag je het verschil tussen aan/uit, modulerend en OpenTherm. Een slimme thermostaat bouwt daarop voort: hij is meestal via een app te bedienen, kan zelfprogrammerend zijn (het weekritme van de bewoner leren) en is soms uit te breiden met losse slimme radiatorknoppen op de radiatoren of te koppelen aan een slimme energiemeter. Niet elke slimme thermostaat werkt overigens even goed: de functies verschillen sterk per merk en model, dus een merk aanraden hoort niet bij het werk van een monteur, wel uitleggen wat de functies technisch betekenen.

Zoneregeling: comfort met een hydraulische prijs

Zoneregeling betekent dat je zones of kamers apart van elkaar kunt verwarmen, in plaats van het hele huis te sturen op de temperatuur in de woonkamer alleen. Dat kan met een cv-ketel die dat ondersteunt en kleppen in de verwarmingsbuizen, in combinatie met een of meer extra thermostaten, of met een slimme thermostaat die is uitgebreid met slimme radiatorknoppen.

Comfort en energiebesparing zijn de voordelen, maar zoneregeling heeft ook een hydraulische keerzijde. Sluiten in veel zones tegelijk de kranen (bijvoorbeeld op een milde dag, of 's nachts in slaapkamers), dan daalt het totale debiet door de installatie sterk. Dat kan twee dingen doen:

• Pendelen. Fabrikant Resideo (Honeywell Home) noemt dat overcapaciteit tijdens het voor- en naseizoen ervoor kan zorgen dat de ketel gaat pendelen, omdat er te weinig warmtevraag overblijft. Een modulerende aansturing van de zoneregeling via OpenTherm biedt hier uitkomst: de ketel kan dan op laag vermogen doorbranden in plaats van steeds aan en uit te schakelen.
• Te weinig debiet voor de pomp. Sluiten bijna alle thermostatische radiatorkranen tegelijk, dan kan de pomp het water niet meer rondpompen: de ketel kan de opgewekte warmte niet meer kwijt. Intergas noemt in het installatievoorschrift bij vloerverwarmingszones expliciet: zorg voor een minimale watercirculatie en plaats eventueel een bypassventiel. Vaillant bouwt bij de ecoTEC plus VHR een instelbare bypass-functie in (parameter met standen als "zonder bypass" en "bypass"), die de warmteopwekker hydraulisch kan ontkoppelen van bijvoorbeeld een open verdeler of een buffer.

Rekenvoorbeeld: waarom sluiten alle kranen tegelijk een probleem is

Een installatie heeft 8 radiatoren met elk een thermostatische kraan. Op een zonnige middag hebben 7 van de 8 kamers hun ingestelde temperatuur al bereikt en sluiten hun kranen. Nog maar 1 radiator (bijvoorbeeld in een noordkamer) vraagt warmte. Het leidingnet naar die ene radiator moet dan bijna het volledige debiet van de pomp verwerken, wat kan leiden tot suizend water (te hoge stroomsnelheid, zie les 3.6) of, in het ergste geval, dat ook die laatste kraan dichtklapt en de pomp tegen een vrijwel gesloten circuit werkt. Een bypass (los ventiel of ingebouwde functie) geeft de pomp dan altijd een uitweg.

Praktijkgeval: geluidsklachten na installatie van slimme radiatorknoppen

Een klant heeft zelf slimme radiatorknoppen op alle radiatoren laten zetten en meldt een half jaar later "gesuis" in de leidingen en een ketel die vaker aan- en uitschakelt dan voorheen. Voor je een nieuwe pomp of een ander toerental instelt, controleer je eerst of er een bypass aanwezig is en of die goed functioneert: als de installatie voor de komst van de radiatorknoppen altijd voldoende open kranen had om te circuleren, en dat nu niet meer zo is, ligt de oorzaak vaak in de ontbrekende of verkeerd ingestelde bypass, niet in de pomp zelf.

Video's bij deze les

Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.