Materialen, gereedschap en veilig werken
Leerdoel van deze les
Je kunt de gangbare buismaterialen voor water, cv en gas herkennen en het bijbehorende gereedschap veilig gebruiken, ook bij hete werkzaamheden.
Welk materiaal voor welke leiding?
Een leiding voert water, cv-water of gas. Voor elk van die drie gelden andere eisen, en niet elk materiaal dat er geschikt uitziet, is dat ook. Koperen buis volgens EN 1057 is het meest veelzijdig: met een Kiwa-merk is hij geschikt voor drinkwater, en met een Gastec QA-keur ook voor gas. Stalen draadbuis wordt met schroefdraad verbonden en komt vooral voor bij oudere installaties en gasleidingwerk. Rvs-leidingsystemen zijn een flexibel alternatief voor koper, met een eigen Gastec QA-keur voor gasgeschikte uitvoeringen. Kunststof en meerlagenbuis komen in les 12.5 uitgebreid aan de orde.
Een keurmerk voor water is geen keurmerk voor gas
Kiwa geeft voor gasmateriaal eigen Gastec QA-keuringseisen (KE-nummers) uit: onder meer KE 5 voor koperen buis, KE 8 voor PE-buis en KE 198 en KE 212 voor meerlagenbuis. Een product dat voor drinkwater is gekeurd, is daarmee niet automatisch ook voor gas toegelaten. Controleer bij twijfel de eigen gas-keuring van het materiaal, niet alleen het merk op de verpakking.
Gereedschap: van snijden tot persen
Voor het bewerken en verbinden van leidingwerk gebruik je onder meer een pijpsnijder, een buigtang of buigmachine, een ontbramer, een calibrator (voor meerlagenbuis) en, afhankelijk van de verbindingstechniek, soldeergereedschap, een knelmoersleutel of een pers- of knelmachine. Welk gereedschap bij welke buis en fitting past, staat in de voorschriften van de systeemfabrikant: fittingen en buis van verschillende systemen passen niet gegarandeerd op elkaar, ook al lijken de maten hetzelfde.
Hete werkzaamheden: waarom solderen brandgevaarlijk is
Solderen, lassen, snijden en slijpen zijn hete werkzaamheden: er is direct contact tussen vlam, hitte, vonken of gloeiende deeltjes en de omgeving. Dat risico is groter in kleine, moeilijk toegankelijke ruimten zoals een kruipruimte, een spouw of de ruimte tussen plafond en vloer, waar vaak ook brandbaar materiaal (hout, isolatie, stof) aanwezig is.
Hete werkzaamheden bij een gasleiding of in een kruipruimte
Verwijder brandbaar materiaal uit de omgeving of scherm het af, houd bij brandbare (vloei)stoffen een minimale afstand van 5 tot 20 meter aan, ventileer of inertiseer bij brandbare gassen, dek kieren en gaten in vloeren, muren en plafonds af tegen vonken, en houd een geschikt blusmiddel binnen handbereik. Controleer de omgeving, ook aangrenzende ruimten, na het werk nog minstens een uur op het ontstaan van brand: een beginnende brand in een verborgen ruimte blijft anders lang onopgemerkt.
Rekenvoorbeeld: hoeveel afstand houd je aan?
Je gaat een koperen leiding hard solderen op 1,5 meter van een houten kozijn dat met krantenpapier is geïsoleerd (een oude schuurwoning). De richtlijn voor brandgevaarlijke werkzaamheden noemt een minimale afstand van 5 tot 20 meter tot brandbare (vloei)stoffen, of afscherming als je die afstand niet kunt aanhouden.
| Situatie | Afstand tot brandbaar materiaal | Conclusie |
|---|---|---|
| Kozijn op 1,5 m, niet afgeschermd | 1,5 m, ver onder de richtlijn | Niet zo beginnen: eerst afschermen met een lasdeken of het materiaal verwijderen |
| Kozijn op 1,5 m, afgeschermd met een lasdeken | Effectief geen blootstelling | Wel beginnen, met blusmiddel binnen handbereik en nacontrole |
Wat je in de praktijk meeneemt
In grotere bedrijven en op locaties met verhoogd risico werkt men met een vergunning voor brandgevaarlijke werkzaamheden: die noemt de datum, de plaats en aard van het werk, de uitvoerder en toezichthouder, de genomen veiligheidsmaatregelen en het resultaat van het onderzoek naar brandbare gassen. Ook zonder een formele vergunning is de kern hetzelfde: inspecteren voor je begint, afschermen of verwijderen wat brandbaar is, blusmiddel bij de hand, en controleren na het werk.
Video's bij deze les
Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.
Test jezelf
Beantwoord de vragen om te merken of de stof zit. Na elk antwoord zie je de uitleg, ook als je het goed had.
1. Een koperen buis met alleen een Kiwa-merk voor drinkwater wordt gebruikt voor een gasaansluiting. Wat klopt?
2. Wat is het risico van hete werkzaamheden in een kruipruimte met een houten balklaag erboven?
3. Je moet solderen op 2 meter van een stapel isolatiemateriaal die je niet kunt verplaatsen. Wat is de juiste maatregel?
4. Hoe lang na hete werkzaamheden moet de omgeving minimaal worden gecontroleerd op het ontstaan van brand?
5. Waarom kun je fittingen van verschillende leidingsystemen niet zomaar mengen, ook als de maat hetzelfde lijkt?
Voordat je verdergaat
Flashcards uit deze les
Deze les levert 6 kaarten op. Zodra je de les afrondt, komen ze terug in je herhaalschema: kaarten die je goed weet steeds later, kaarten die je mist al de volgende dag.