Atmosferische en VR-ketels
Leerdoel van deze les
Je herkent een atmosferische of VR-ketel, legt uit hoe hij zonder ventilator werkt (natuurlijke trek, trekonderbreker) en waarom hij CO-gevoelig is.
Werken zonder ventilator
Een atmosferische of VR-ketel heeft geen ventilator. De brander werkt met natuurlijke trek: de hete rookgassen zijn lichter dan de omgevingslucht en stijgen op, wat lucht van onderaf de brander in trekt. Dat is precies hetzelfde principe als bij een open haard, alleen dan gecontroleerd in een gesloten verbrandingskamer.
Natuurlijke trek is gevoelig voor omstandigheden die je niet in de hand hebt: wind rond de schoorsteen, temperatuurverschil met de buitenlucht, en de lengte en staat van het kanaal. Daarom heeft een atmosferisch toestel een trekonderbreker (ook wel valwindafleider): een open verbinding tussen de opstelruimte en de rookgasafvoer, net boven de verbrandingskamer.
De trekonderbreker ontkoppelt het toestel van de wind
Een trekonderbreker zorgt dat de werking van het toestel wordt bepaald door de eigen thermische trek, niet door wisselende windinvloeden of een valwind in de schoorsteen. Een deel van de omgevingslucht wordt door de opening aangezogen, zodat een plotselinge terugslag van buiten niet rechtstreeks bij de brander komt. Zie ook de typeaanduiding B11 en B11BS in les 8.1.
Waakvlam en thermokoppel
De meeste atmosferische en VR-toestellen hebben, in plaats van elektronische ontsteking, een waakvlam: een klein, continu brandend vlammetje dat de grotere brander ontsteekt. De waakvlam heeft een tweede functie: hij verhit een thermokoppel, twee samengevoegde metalen die daardoor een kleine elektrische spanning opwekken. Die spanning houdt een elektromagnetische gasklep open. Dooft de waakvlam, dan koelt het thermokoppel af, verdwijnt de spanning en sluit de klep de gastoevoer automatisch.
Dit is een simpele maar robuuste beveiliging: zonder vlam geen gastoevoer, zonder dat er elektriciteit uit het lichtnet nodig is. Bij het aansteken moet de bedieningsknop meestal circa 30 seconden ingedrukt blijven, tot het thermokoppel zelf voldoende spanning opwekt.
Waarom meer CO-risico
Een atmosferisch of VR-toestel is bijna altijd een open toestel (type B): het haalt zijn verbrandingslucht rechtstreeks uit de opstelruimte (zie les 8.1 en les 8.7). Dat maakt het gevoelig voor onderdruk in die ruimte, bijvoorbeeld door een afzuigkap, een wasdroger of mechanische ventilatie: bij te veel onderdruk kan het rookgas niet via de trekonderbreker naar buiten en komt het (deels) de ruimte in.
Daar komt bij dat een ouder toestel vaker een oudere, niet meer optimale afvoer heeft, en dat de veiligheidsvoorzieningen (alleen een thermokoppel, geen elektronische bewaking van de rookgasafvoer) minder uitgebreid zijn dan bij een modern toestel. De Onderzoeksraad voor Veiligheid concludeerde in 2015 dat de meeste CO-ongevallen echter met moderne en goed onderhouden installaties gebeurden, niet uitsluitend met oude toestellen (zie les 8.1, WET-81): leeftijd alleen is dus geen garantie voor veiligheid, en jeugdigheid alleen is geen garantie voor gevaar.
Terugslag bij een open toestel
Ruik je bij een klant plotseling rookgaslucht in de opstelruimte van een atmosferisch of VR-toestel, of zie je roetsporen boven de trekonderbreker, dan is dat een teken van terugslag (spillage): rookgas dat niet via de afvoer naar buiten gaat. Stel het toestel buiten bedrijf, zoek de oorzaak (onderdruk, verstopte of beschadigde afvoer, te weinig ventilatie) voor je het weer in bedrijf stelt, en informeer de opdrachtgever. Bij twijfel: meet CO in de ruimte volgens de procedure uit les 1.6.
Extra controles bij een atmosferisch of VR-toestel
- Controleer de trekonderbreker op corrosie, vervorming en roetsporen.
- Controleer of de opstelruimte voldoende geventileerd is en of er nieuwe mechanische ventilatie of een afzuigkap is bijgekomen sinds de laatste controle.
- Controleer waakvlam en thermokoppel op vervuiling en op een stabiele vlam.
- Beoordeel de afvoer zoals bij elk ander toestel (zie les 8.9): materiaal, staat, beugeling.
Video's bij deze les
Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.
Test jezelf
Beantwoord de vragen om te merken of de stof zit. Na elk antwoord zie je de uitleg, ook als je het goed had.
1. Wat is natuurlijke trek bij een atmosferisch toestel?
2. Wat doet een trekonderbreker bij een open toestel op natuurlijke trek?
3. Een waakvlam dooft door een tochtvlaag. Wat gebeurt er direct daarna met de gasklep, en waarom?
4. Waarom is een atmosferisch toestel gevoeliger voor CO-incidenten dan een gesloten HR-toestel?
5. Je ziet roetsporen boven de trekonderbreker van een atmosferisch toestel. Wat is de juiste eerste stap?
6. Wat concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid in 2015 over de leeftijd van installaties bij CO-ongevallen?
Voordat je verdergaat
Flashcards uit deze les
Deze les levert 7 kaarten op. Zodra je de les afrondt, komen ze terug in je herhaalschema: kaarten die je goed weet steeds later, kaarten die je mist al de volgende dag.