Toesteltypen: open en gesloten

Drie letters: hoe komt de lucht binnen en het rookgas weg?

Elk gasverbrandingstoestel heeft lucht nodig en moet zijn rookgas kwijt. De indeling in A, B en C beschrijft hoe dat gebeurt. Ze komt uit EN 1749, een indelingsschema voor gastoestellen. Het is geen installatienorm en geen productnorm. De definities komen uit CEN/TR 1749:2014, de voorganger van NEN-EN 1749:2020 (waarvan de tekst voor deze cursus niet is nagelopen). De Nederlandse uitleg van de toestelaanduidingen staat in NPR 3378-80:2023.

De cijfers erachter

Het laatste cijfer zegt waar de ventilator zit:

• 1: natuurlijke trek, geen ventilator
• 2: ventilator na de verbrandingskamer en warmtewisselaar, dus in de rookgasstroom
• 3: ventilator voor de verbrandingskamer, dus in de luchttoevoer
• 4: alleen bij type B met trekonderbreker: ventilator na verbrandingskamer én trekonderbreker

Moderne Nederlandse HR-toestellen hebben de ventilator in de luchttoevoer en eindigen dus op 3. Bij type B zegt het eerste cijfer of er een trekonderbreker is: B1 en B4 hebben er een, B2, B3 en B5 niet. Een B11 is een open toestel met trekonderbreker en natuurlijke trek, en een B11BS heeft daarbij een bewaking die reageert op blokkade of verstopping van de afvoer. Een B23 heeft geen trekonderbreker en een ventilator voor de verbrandingskamer, en B23P is bedoeld voor een afvoer die op overdruk werkt. B33 komt zelden voor. Welke types een toestel toelaat, staat in de installatiehandleiding.

Wat mag nog? Het verhaal van 2023

Je hoort soms dat open toestellen sinds 2023 verboden zijn. Dat is niet aangetoond. Dit staat wel in het Bbl en de regelgeving:

• Nieuwbouw: elke ruimte met een verbrandingstoestel moet voorzieningen hebben voor rookgasafvoer en verbrandingslucht. Alleen een kooktoestel tot en met 15 kW in een verblijfsruimte blijft buiten beschouwing (art. 4.135 lid 1). Een afvoerloze keukengeiser (type A) mag er dus niet zijn.
• Bestaande bouw: die plicht geldt niet voor een verblijfsruimte met open kook- of warmwatertoestellen tot en met 15 kW per toestel, zoals een keukengeiser (art. 3.75 lid 1). De ventilatieregels gelden wel.
• Toilet- en badruimte: een open verbrandingstoestel mag daar niet staan, in nieuwbouw en in bestaande bouw (art. 4.135 lid 2 en art. 3.75 lid 2). Voor gesloten toestellen geldt dat niet.
• Ecodesign: sinds 26 september 2015 geldt voor cv-ketels tot 70 kW een minimum voor de seizoensgebonden ruimteverwarmingsefficiëntie (86 procent). Conventionele en VR-ketels worden in de praktijk niet meer verkocht en geplaatst, behalve in gestapelde woningen met een bouwkundig collectief kanaal.
• 1 april 2023: dit is de datum waarop de certificeringsplicht verplicht werd, dus geen verbod op open toestellen. Een streven om open toestellen uit te faseren was een beleidsdoel uit een BZK-handreiking, geen wet.

Toch verdienen gesloten toestellen volgens fabrikanten altijd de voorkeur: het rookgasafvoersysteem staat dan alleen met de buitenlucht in verbinding en bij onregelmatigheden belasten verbrandingsproducten het binnenklimaat niet. Dat is een fabrikantadvies en geen Bbl-eis. Open toestellen zijn bovendien gevoelig voor onderdruk door een afzuigkap of mechanische ventilatie (les 8.7).

Waarom het type ertoe doet in je werk

Je legt de toestelindeling A, B of C vast bij het afmelden van je werk. Ze bepaalt ook welke CO-grens in het verbrandingsgas geldt als de fabrikant geen maximum noemt: 50 ppm voor open afvoerloos (A), 200 ppm voor open afvoergebonden (B) en 400 ppm voor gesloten (C). De fabrikantgrens gaat voor. Hoe je meet en beoordeelt, komt in module 10 aan bod.

Video's bij deze les

Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.