Geisers en doorstroomtoestellen
Leerdoel van deze les
Je herkent een gasgeiser of doorstroomtoestel, weet waarom deze toestellen historisch vaak bij CO-ongevallen betrokken waren en wat je bij aantreffen doet.
Warm water op het moment dat je de kraan opent
Een gasgeiser (doorstroomtoestel) verwarmt water alleen op het moment dat de warmwaterkraan wordt geopend: een brander slaat aan zodra er doorstroming is, en dooft weer als de kraan dicht gaat. Er is geen voorraad warm water zoals bij een boiler. Oudere geisers zijn typisch een open toestel (type B, met trekonderbreker, zie les 19.2) of, bij de alleroudste modellen, een afvoerloos toestel (type A) dat zijn rookgas rechtstreeks in de ruimte afgeeft.
Waarom geisers historisch zoveel CO-ongevallen gaven
Volgens het RIVM is de kans op een CO-ongeval bij een geiser groter dan bij een cv-ketel. Het RIVM noemt daar zelf geen specifieke oorzaak bij. Denkbare verklaringen, die volgen uit wat je al weet over CO en ventilatie (zie les 8.7) maar niet apart door het RIVM zijn bevestigd:
- Vaak in een kleinere ruimte. Een keuken of badruimte is vaak kleiner dan een cv-ketelruimte, waardoor een lek CO-hoeveelheid zich sneller tot een gevaarlijke concentratie kan opbouwen.
- Kortstondig, herhaald gebruik. Een geiser slaat vaak aan en uit, op het moment dat iemand in de buurt staat (afwassen, douchen).
- Vaak minder goed onderhouden en ouder. Een geiser wordt door bewoners vaker als "gewoon een kraantje warm water" gezien dan als verbrandingstoestel dat onderhoud nodig heeft.
Omdat het aantal geisers in woningen sinds ongeveer 2001 sterk is afgenomen, veroorzaken cv-ketels tegenwoordig in absolute aantallen wel meer CO-incidenten dan geisers, ook al is de kans per toestel bij een geiser groter.
Klein, kort en onopgemerkt: een mogelijke verklaring voor het risico van een geiser
Het RIVM stelt vast dat een geiser per toestel risicovoller is dan een cv-ketel, zonder daar zelf een oorzaak bij te geven. Een aannemelijke verklaring: hij staat vaak in een kleinere ruimte, slaat kort en herhaald aan precies op het moment dat iemand in de buurt is, en wordt door bewoners minder snel als onderhoudsplichtig verbrandingstoestel gezien. Geen van die drie punten is op zich al gevaarlijk, maar de combinatie kan dat wel zijn.
Een geiser in een afgesloten ruimte
Een geiser (of een ander open toestel) in een kleine, afgesloten ruimte zoals een badruimte is een van de gevaarlijkste combinaties die je kunt tegenkomen: weinig lucht, korte afstand tot de bron, en vaak weinig ventilatie. Een open verbrandingstoestel mag volgens het Bbl nooit in een toilet- of badruimte staan (zie les 8.1). Tref je dit toch aan, dan is dat een acuut aandachtspunt: adviseer directe actie (verplaatsen of vervangen) en niet alleen een CO-melder.
Wat mag nog, en wat doe je als je een geiser aantreft
Een afvoerloze keukengeiser (type A) mag in nieuwbouw niet meer worden geplaatst. In bestaande bouw is een open kook- of warmwatertoestel tot en met 15 kW per toestel in een verblijfsruimte (zoals een keuken) vrijgesteld van de plicht tot rookgasafvoer en verbrandingsluchtvoorziening, maar hij mag nooit in een toilet- of badruimte staan (zie les 8.1, RGA-01, WET-54).
Tref je bij een klant een geiser aan zonder CO-melder in de ruimte, dan schrijft BRL 6000-25 voor dat je CO-melders adviseert en vastlegt dat je dat hebt gedaan. Dat is iets anders dan het toestel zelf verwijderen: dat is geen wettelijke plicht, maar wel iets wat je als vakbekwaam monteur bespreekt met de klant, zeker bij een geiser in een badruimte of bij tekenen van slecht onderhoud (roet, een instabiele vlam, een verkleurde wand boven het toestel).
Praktijkgeval
Bij een renovatie tref je in de badkamer een oude keukengeiser aan die daar ooit is bijgeplaatst voor extra warm water. Er is geen CO-melder in de ruimte.
- Wat je vaststelt: type (open, met trekonderbreker), locatie (badruimte, niet toegestaan voor een open toestel), staat van onderhoud (roetsporen boven het toestel).
- Wat je adviseert: verplaatsen of vervangen door een toestel dat wel geschikt is voor die ruimte (bijvoorbeeld een gesloten toestel met eigen luchttoevoer), en tot die tijd een CO-melder.
- Wat je vastlegt: je bevindingen en je advies, inclusief de reden (locatie, staat, ontbrekende melder).
Video's bij deze les
Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.
Test jezelf
Beantwoord de vragen om te merken of de stof zit. Na elk antwoord zie je de uitleg, ook als je het goed had.
1. Wat is het belangrijkste verschil tussen een gasgeiser en een boiler voor warm water?
2. Wat zegt het RIVM over de kans op een CO-ongeval bij een geiser vergeleken met een cv-ketel?
3. Waarom is een geiser in een badruimte extra gevaarlijk?
4. Je treft een oude geiser aan in een keuken (bestaande bouw), zonder CO-melder. Wat is de juiste eerste stap volgens BRL 6000-25?
5. Wat is het verschil tussen een afvoerloze geiser (type A) en een open geiser met trekonderbreker (type B)?
Voordat je verdergaat
Flashcards uit deze les
Deze les levert 6 kaarten op. Zodra je de les afrondt, komen ze terug in je herhaalschema: kaarten die je goed weet steeds later, kaarten die je mist al de volgende dag.