Overzicht: soorten ketels en toestellen

Niet elke ketel is een HR-ketel

In de rest van deze cursus staat de moderne HR-ketel centraal. Maar bij een oudere woning, een vakantiehuis of een pand zonder gasaansluiting kom je andere toestellen tegen: een conventionele of VR-ketel, een geiser, een gaskachel, een toestel op olie of pellets, of een afleverset van een warmtenet. Deze module helpt je ze te herkennen en te weten wat daarbij anders is.

Drie manieren om een toestel in te delen

Een gasverbrandingstoestel deel je in op drie onafhankelijke kenmerken:

1. Rendementsklasse: hoe zuinig het toestel is en of het condenseert.
2. Solo of combi: alleen verwarming, of ook warm tapwater.
3. Open of gesloten: waar de verbrandingslucht vandaan komt (zie les 8.1).

Rendementsklasse: conventioneel, VR en HR

Een conventionele ketel (CR) heeft een atmosferische brander zonder ventilator (natuurlijke trek) en condenseert de waterdamp in het rookgas niet. Een VR-ketel (verbeterd rendement) werkt volgens hetzelfde principe, met minder verlies, maar condenseert net als de conventionele ketel niet: de warmte van de waterdamp verdwijnt met het rookgas.

Een HR-ketel (hoogrendement) koelt het rookgas in de warmtewisselaar zo ver af dat de waterdamp condenseert. Die condensatiewarmte wordt mee benut, waardoor het rendement op onderwaarde boven 100% kan komen (zie les 4.2 en les 4.6). Bij aardgas is die winst theoretisch maximaal circa 11% van de onderwaarde.

Het Gaskeur-label van Kiwa kende vroeger drie HR-niveaus (HR100, HR104 en HR107); op een gegeven moment is dat samengevoegd tot een enkel HR-label, met een eis die gelijk is aan die van het voormalige HR107: 107% rendement op onderwaarde, ongeveer 96,5% op bovenwaarde. Het precieze moment van die samenvoeging en de precieze percentages van de oude labels HR100 en HR104 zijn in het feitenregister niet met een sterke bron te bevestigen: gebruik ze niet als harde datum of harde getallen, alleen als naam die je nog op een oud typeplaatje kunt tegenkomen.

Solo of combi

Een solo ketel verwarmt alleen het cv-water; voor warm tapwater is een apart toestel nodig, zoals een boiler of een keukengeiser. Een combiketel verwarmt zowel het cv-water als het tapwater in één toestel, en verhit het tapwater op het moment van gebruik (doorstroomprincipe). De meeste woningen in Nederland hebben een combiketel. De CW-klasse van een combiketel (het tapdebiet) staat al met een Kiwa-bron in les 7.2 en in het feitenregister van module 2 (REN-11 tot REN-15).

Het typeplaatje lezen

Op het typeplaatje van elk gasverbrandingstoestel staan onder meer de toestelcategorie (bijvoorbeeld II2EK3P, zie les 4.1), de aansluitwijze (A/B/C-indeling, zie les 8.1), de CE-markering en het vermogen. De exacte lay-out verschilt per fabrikant en staat in de installatiehandleiding van dat toestel.

Praktijkgeval: wat hangt hier?

Je komt bij een klant met een toestel in een keukenkast waarvan niemand weet wat het precies is. Je gaat systematisch te werk:

1. Typeplaatje zoeken. Merk, model, categorie en aansluitwijze staan erop.
2. Solo of combi? Is er een aparte boiler of geiser voor warm water, of doet dit toestel alles?
3. Open of gesloten? Zit er een aparte luchttoevoerleiding naar buiten, of alleen een afvoer?
4. Condensaat aanwezig? Een sifonaansluiting en een kunststof of RVS afvoer wijzen op HR; metaal zonder condensaat wijst op conventioneel of VR.

Alleen met het typeplaatje en de handleiding erbij weet je zeker wat je voor je hebt: gokken op het oog leidt tot verkeerde aannames over veiligheid en onderhoud.

Video's bij deze les

Beeldmateriaal van derden, als aanvulling. Oudere of buitenlandse video's kunnen andere data of regels noemen: de les volgt de actuele Nederlandse bronnen.