Logische niveaus: gaat je geldprobleem over gedrag, overtuiging of identiteit?

Logische niveaus zijn een model om te zien op welk niveau een probleem of verandering speelt: omgeving, gedrag, vaardigheden, overtuigingen en waarden, identiteit, en zingeving. "Ik heb geen tijd om te beleggen" is een ander niveau dan "ik ben geen belegger". Wie een identiteitsvraag probeert op te lossen met een gedragstip, komt niet verder. Het model helpt mij kiezen waar een gesprek over moet gaan.

In English: Robert Dilts's logical levels distinguish environment, behaviour, capabilities, beliefs and values, identity and purpose. Kees van Wanrooij uses the model with investors to see whether a money problem is about a missing skill, a belief, or who they think they are, so that the intervention matches the level. Kees himself uses it to connect his investing method with his broader purpose.

Wat zijn logische niveaus?

Robert Dilts ontwikkelde de logische niveaus in de jaren tachtig, geïnspireerd op het werk van Gregory Bateson over leren en communicatie. Het model is praktisch bruikbaar, maar de theoretische onderbouwing en de naam "logisch" zijn binnen en buiten NLP bekritiseerd [te controleren: bron van de kritiek]. Ik gebruik het als ordening, niet als wetmatigheid.

Bij welke hulpvragen ik het inzet

• Schaamte over hoe je met geld omgaat: 2.12.
• Je humeur hangt af van de beurs: 9.8.
• Een slechte belegger voelen na een verlies: 11.3.
• Wie wil ik zijn als belegger: 11.8.

Zo pas ik het toe

1. Het probleem laten vertellen en letten op de woorden. "Ik doe" is gedrag, "ik kan niet" vaardigheid, "je moet" overtuiging, "ik ben" identiteit.
2. Het niveau benoemen waarop het probleem nu vastzit.
3. Een niveau hoger zoeken voor de oplossing. Een gedragsprobleem los je vaak op met een vaardigheid of overtuiging, een overtuigingsprobleem met identiteit of zingeving.
4. De niveaus doorlopen. In de ruimte legt de belegger zes vellen op de grond en stapt van omgeving naar zingeving, met bij elk niveau zijn gewenste situatie.
5. Terugstappen van zingeving naar omgeving, en bij elk niveau meenemen wat hij boven vond.

Voorbeeldvragen

• "Is dit iets wat je doet, of iets wat je bent?"
• "Wat vind je belangrijk aan geld?"
• "Voor wie of waarvoor bouw je vermogen op?"
• "Wat zou iemand met die bedoeling morgen anders doen?"

Wat de belegger merkt

"Ik ben slecht met geld" wordt "ik heb nog niet geleerd een budget bij te houden". Dat is een vaardigheid, en die kun je leren. Omgekeerd merken mensen dat een doel dat ze met zingeving verbinden, makkelijker vol te houden is dan een regel. Stappen over de niveaus geeft vaak een gevoel van samenhang tussen wat iemand wil en wat hij doet.

Mijn eigen gebruik

Voor mij verbindt dit model mijn methode met waarom ik haar maak: ik wil mensen inspireren door beleggen toegankelijk te maken. Die zingeving helpt mij bij het gedrag dat soms lastig is, zoals een dossier afmaken in plaats van eindeloos verzamelen. Zie de beleggingsfilosofie.

Wanneer ik het niet gebruik

Bij een praktisch kennisprobleem, zoals niet weten hoe box 3 werkt, is uitleg beter dan identiteitswerk. En ik praat een financieel probleem niet om tot een identiteitsvraag: een tekort kan gewoon een tekort zijn.

Oefenen met een proefklant

Kies 11.3. Laat je proefklant het probleem in één zin zeggen en bepaal samen het niveau. Doorloop de zes niveaus op de grond, en laat hem op elk niveau één zin zeggen. Vraag op een schaal van 0 tot 10 hoe sterk de zin "ik ben een slechte belegger" voelt, voor en na.

Verder lezen

Alle technieken · Overtuigingen veranderen · Modelleren · NLP-geschiedenis en stromingen

Bijgewerkt: 14 september 2026. Auteur: Kees van Wanrooij, Belegger Kees. Status: Openbare werkversie; ik verbeter deze methode door haar te gebruiken en helder uit te leggen.