Waarnemingsposities: een beleggingsbeslissing bekijken vanuit drie plekken

Waarnemingsposities zijn de verschillende plekken van waaruit je een situatie kunt bekijken. De eerste positie is je eigen ervaring. De tweede is de positie van de ander. De derde is die van een neutrale buitenstaander die beide ziet. Een belegger die vastzit in spijt of in een ruzie met zijn partner over geld, kijkt meestal alleen vanuit de eerste positie. Stap voor stap wisselen van positie geeft vaak een inzicht dat je vanuit jezelf niet kon zien.

In English: Perceptual positions are the viewpoints from which you experience a situation: yourself, the other person, and a neutral observer. Kees van Wanrooij uses them with investors to work through regret, hindsight bias, disagreements with a partner about risk and difficult conversations such as salary negotiations.

Wat zijn waarnemingsposities?

Judith DeLozier en John Grinder werkten de waarnemingsposities uit in de jaren tachtig, in de ontwikkeling die New Code NLP heet. Later voegden anderen een vierde positie toe: die van het systeem als geheel, zoals het gezin of het team.

Mijn eigen gebruik in onderzoek staat bij de presuppositie over iemands beeld van de wereld: ik probeer de redenering van een analist te volgen voordat ik zeg dat hij het mis heeft.

Bij welke hulpvragen ik het inzet

• Onderhandelen over je salaris: 2.5.
• Spijt na een verkoop en achteraf gelijk willen hebben: 9.6 en 10.3.
• Een partner die anders wil beleggen: 12.1.
• Een ouder die om advies vraagt: 12.5.

Zo pas ik het toe

1. Drie plekken in de ruimte. Ik zet drie stoelen neer, of online drie plekken aan tafel.
2. Eerste positie. De belegger vertelt vanuit zichzelf wat hij ziet, voelt en wil.
3. Onderbreken. Opstaan, even bewegen, zodat de eerste positie achterblijft.
4. Tweede positie. De belegger gaat op de plek van de ander zitten en praat in de ik-vorm als die persoon. "Ik ben je partner, en ik ben bang dat..."
5. Derde positie. Van een afstand kijkt de belegger naar beide stoelen. Wat valt op? Wat hebben ze gemeen?
6. Terug naar de eerste positie met wat hij heeft gezien. Wat wil hij nu anders doen of zeggen?

Bij spijt is de tweede positie de belegger zelf op het moment van de beslissing, met alleen de informatie die hij toen had.

Voorbeeldvragen

• "Wat ziet de ander dat jij niet ziet?"
• "Als je van een afstand naar deze twee mensen kijkt, wat zou je hun willen zeggen?"
• "Wat wist jij op het moment van verkopen? Zou een verstandig mens met die kennis hetzelfde hebben gedaan?"

Wat de belegger merkt

Vaak zakt de emotionele lading van een conflict of een spijtgevoel merkbaar. In de derde positie ontdekken mensen dat twee standpunten allebei een goede bedoeling hebben. Een gesprek met een partner gaat daarna minder over wie gelijk heeft en meer over wat allebei nodig hebben.

Wanneer ik het niet gebruik

De tweede positie vraagt dat je je werkelijk inleeft, niet dat je iemands gedachten invult als feit. Wat je in de tweede positie ontdekt, is een vermoeden dat je bij de ander toetst. Bij een relatie met geweld, dwang of financiële controle werk ik niet met deze techniek, maar verwijs ik naar passende hulp.

Oefenen met een proefklant

Kies 12.1 of, als je proefklant geen partner heeft, 9.6. Doorloop de drie posities en laat je proefklant na elke positie één zin opschrijven. Vraag voor en na de oefening hoeveel spanning het onderwerp geeft op een schaal van 0 tot 10.

Verder lezen

Alle technieken · Rapport en kalibreren · Dissociatie en afstand nemen · Analistenonderzoek

Bijgewerkt: 14 september 2026. Auteur: Kees van Wanrooij, Belegger Kees. Status: Openbare werkversie; ik verbeter deze methode door haar te gebruiken en helder uit te leggen.